Tarım ve Orman Bakanlığı’nın uzun süredir üzerinde çalıştığı atıl tarım arazilerinin üretime kazandırılması projesi 1 Eylül itibarıyla resmen başladı. Yeni düzenlemeyle birlikte, iki yıl üst üste ekilmeyen araziler sezonluk olarak kiraya verilecek. Yetkililer, bu adımın tarımsal üretimi artırarak ülke ekonomisine yıllık yaklaşık 75 milyar lira katkı sağlamasını bekliyor.
Uyduyla tespit, sahada kontrol
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın saha taramaları ve uydu görüntüleriyle yürüttüğü çalışmalar sonucunda, ülke genelinde kullanılmayan tarım arazileri tek tek belirlendi. İlk etapta Antalya’da 4.300 dekar, Konya’da 10.000 dekar ve Kayseri’de 1.650 parselin atıl durumda olduğu tespit edildi. Bazı illerde ise boş araziye rastlanmadı. 2024’te ekilmeyen ancak bu yıl işlenen alanlar listeden çıkarıldı.
Araziler rıza olmadan kiraya verilecek
Yeni uygulamaya göre, iki yıl üst üste işlenmeyen tarım arazileri, vasfı değiştirilmemek şartıyla üretim amacıyla kiraya verilecek. Kiralama sürecinde arazi sahibinin izni aranmayacak. Ancak, arazisinin kiraya verilmesini istemeyen maliklerin 1 Eylül 2025’ten itibaren 45 gün içinde il veya ilçe tarım müdürlüklerine itirazda bulunması gerekiyor. Aksi halde, arazi kiralama sürecine dahil edilecek.
Tarım ve Orman Bakanlığı süreci, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile koordineli şekilde yürütecek.
Başvuru ve değerlendirme süreci
Kiralamak isteyen çiftçiler ve yatırımcılar, Tarım Arazileri Değerleme ve Edindirme Bilgi Sistemi (TADEBİS) üzerinden veya doğrudan il/ilçe müdürlüklerine başvuru yapabilecek. Aynı araziye birden fazla talep olması durumunda en yüksek teklifi veren öncelik kazanacak. Tekliflerin eşit olması halinde ise tarımsal üretim potansiyeli yüksek işletmelere ya da bitişik parsel sahiplerine öncelik tanınacak.
Araziler 7 gün boyunca muhtarlıklarda ve ilgili müdürlüklerin internet sitelerinde ilan edilecek.
Gelir malike, hak sahipliği korunuyor
Düzenlemeye göre, kira gelirleri doğrudan arazi sahiplerine aktarılacak. Miras paylaşımı yapılmamış arazilerde ise kira bedelleri kamu bankalarında açılacak hesaplara yatırılacak. Tarım ve Orman Bakanlığı, düzenlemeyle ilgili yapılan ❝topraklara el konuluyor❞ yönündeki eleştirileri ❝asılsız❞ olarak nitelendirdi. Bakanlık açıklamasında ❝Uygulama yalnızca kiralama esasına dayalıdır, mülkiyet hakkı korunmaktadır❞ ifadelerine yer verildi.
Yargıya taşındı: Hukuki süreç izleniyor
Ancak uygulama, hukuki tartışmaları da beraberinde getirdi. Çiftçiler Sendikası’nın başvurusu üzerine Danıştay 10. Dairesi, düzenlemenin dayanağı olan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun bazı hükümlerinin Anayasa’ya aykırı olabileceğine hükmederek dosyayı Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı. Bu nedenle düzenlemenin uzun vadeli geleceği şu aşamada belirsizliğini koruyor.
3 milyon hektar boşa gidiyor
TÜİK’in verilerine göre, Türkiye’de 23 milyon hektarlık tarım arazisinin yaklaşık 3 milyon hektarı işlenmiyor. Ortalama hektar başına 25 bin TL tarımsal gelir hesaplandığında, atıl arazilerin üretime kazandırılmasıyla yıllık 75 milyar TL’lik ekonomik katkı sağlanması öngörülüyor.Uzmanlar, bu düzenlemenin gıda güvenliği, ithalat bağımlılığının azaltılması ve kırsal kalkınma açısından önemli olduğunu vurgularken, hukukçular mülkiyet hakkı tartışmalarının zamanla derinleşebileceği uyarısında bulunuyor.
Denetim sıkı, tarım dışı kullanım yasak
Kiralama yalnızca tarımsal üretim amacıyla yapılacak. Örtü altı ve dikili tarım alanları kapsam dışında tutulacak. Tarım dışı kullanımlar tespit edildiğinde sözleşmeler iptal edilecek ve sorumlular bir sonraki yıl ihalelere katılamayacak. Bakanlık bu sürecin sıkı denetim altında olacağını duyurdu.
