Ancak Tarım ve Orman Bakanlığı, piyasada sahte ve tağşişli bal uyarısında bulundu. Peki, tüketiciler balın sahteliğini evde anlayabilir mi? Ateş, su veya kağıt testleri işe yarar mı? Gıda Güvenliği Uzmanı Prof. Dr. Nevzat Artık, sahte balın yöntemlerini ve evde yapılan testlerin doğruluğunu açıkladı.
Balda Sahtecilik ve Bakanlık Denetimleri
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2025 denetimlerinde, farklı ürünlerde taklit ve tağşiş tespit edildi. Özellikle çiçek balı ve pekmez üreten bazı firmalar bir yıl içinde altı kez listede yer aldı. Bakanlık verilerine göre, yılın başından bu yana 37 firma en az iki kez taklit-tağşiş listelerinde yer aldı. Uzmanlar, “Cezamı öder hilemi yaparım” yaklaşımının risk yarattığını belirtiyor.
Balda Yaygın Hileler
Prof. Dr. Nevzat Artık, balda karşılaşılan başlıca hileleri şöyle sıralıyor:
-
Şeker Şurubu Katkısı: Glikoz, fruktoz veya mısır şurubu eklenerek balın hacmi artırılır.
-
Su ile Seyreltme: Balın yoğunluğu azaltılır, kıvam ve lezzet bozulur.
-
Yapay Aroma ve Renk Katkısı: Balın rengi ve kokusu sentetik maddelerle cazip hale getirilir.
-
Polen ve Enzim Eksikliği: Gerçek balda bulunan biyolojik değerler sahte balda yoktur.
-
Isıtma Yoluyla Kristalleşmeyi Önleme: Yüksek sıcaklık balın enzimlerini yok eder; sahte bal kristalleşmez.
-
Sahte Bal Üretimi: Dekstrin, şeker pekmezi, akçaağaç ve parafin gibi maddeler kullanılır.
Arı Görmeden Sahte Bal Üretimi
Sahte bal üretiminde genellikle ucuz karbonhidratlar (sakaroz, glikoz, fruktoz, mısır şurubu) ve aroma eklenir. Bu ürünlerin besin değeri yoktur, antioksidan ve enzim içermez. Parafin gibi maddeler sindirilemez ve toksik olabilir. Bakanlık, bu tür sahte bal türleriyle mücadele etmek için sürekli denetim yapıyor.
Evde Testler İşe Yarıyor Mu?
Prof. Dr. Nevzat Artık, evde yapılan su, alev veya kağıt testlerinin sahte balı anlamada yanıltıcı olduğunu, kesin sonuç için laboratuvar analizi gerektiğini söylüyor.
Gerçek Bal ve Şekerlenme
Gerçek bal, zamanla kristalleşebilir. Kristalleşme, balın sahte olduğu anlamına gelmez; aksine doğal olduğunu gösterir. Hafifçe ısıtılarak (40-45°C’yi geçmeyen su banyosu) eski akışkan haline döndürülebilir. Sahte ballar ise genellikle kristalleşmez veya geç kristalleşir.
Şeker Vermeden Bal Olur Mu?
Arılar, doğal olarak çiçek nektarını kullanarak bal üretir; dışarıdan şeker verilmez. Bu tür ballar besin değeri yüksek, enzim açısından zengin ve antioksidan içeriklidir. Arılara kış veya nektar az olduğunda şeker şurubu verilebilir; bu, arının hayatta kalması için destek amaçlıdır.
Üzüm Pekmezi ve Güvenlik
-
HMF değeri: Üzüm pekmezinde HMF miktarı, üretim sıcaklığı ve süresine bağlıdır. Açık kazanda uzun süre pişirilen pekmezlerde HMF değeri yüksek olabilir, sağlık riski taşır.
-
Soğuk sıkım: Vakum altında düşük sıcaklıkta üretim anlamına gelir; HMF oluşumunu azaltır ve besin değerini korur.
-
Organik pekmez: Ürünün sertifikalı organik olması gerekir. Sahte veya katkı maddesi içeren organik iddialı pekmezler laboratuvar analizi ile tespit edilir.
Tüketiciye Öneriler
-
Etiketsiz ve sokakta satılan ballardan uzak durun.
-
Güvenilir markalar ve devlet denetimli ürünleri tercih edin.
-
Kristalleşme doğal bir süreçtir; balın sahteliğini göstermez.
-
Üzüm pekmezi alırken HMF değeri, üretim yöntemi ve son kullanma tarihine dikkat edin.
