Ahmet Ulusoy'un yazısı...

Bir türlü çıkartılamayan çay kanunu

GÜNDEM 10.05.2019, 15:27 28.04.2020, 13:49
1330
Ahmet Ulusoy'un yazısı...

Türkiye’de çayla ilgili ilk yasa 1924 yılında “Rize Vilayetiyle Borçka Kazasında Fındık, Limon, Mandalina ve Çay Yetiştirilmesi Hakkında Kanun” adıyla çıkmış. Kanunla çay yetiştiriciliği başlatılmak istenmiş ama başarılı olunamamış.

Sonraki yasa 1940 yılında 3788 sayılı Çay Kanunu olarak çıkmıştır. Bu yasayla çaylık alanlarının altyapısına yönelik ciddi adımlar atılmış (arazi teşviki getirilmesi yasayı fonksiyonel yapmış) ve çaylık alanlar hızla artmaya başlamış.

1971 Yılında Çay Kurumu Kurulması yasası ve sonrasında kurumsal yapıyla ilgili düzenlemeler yapılmış. Çaykur, sektörü yönetmek üzere devreye sokulmuş ve tekel olarak faaliyete başlamıştır.

1984 yılında 3092 sayılı yasa devreye girerek çay sektörü özel sektöre de açılmıştır. Yasa şekil açısından da özelleştirme-serbestleştirme yasası görüntüsü vermektedir. 5 maddelik bir yasa ve sadece 2 maddesi doğrudan çayla ilgili. 3 maddesi yürürlük, yürütme ve eski hükümlerin kaldırılmasını içeriyor. 1984 yılında çıkartılan ve fiilen 2 madde ihtiva eden kanun çay sanayini, üretimini, ticaretini ve bütün sektör yönetimini kapsıyor.

Yani, sezona başlanacağı bu günlerde 35 yıldır bir türlü yasasını çıkartamadığımız; çok önemli katma değeri, ekonomik ve sosyal boyutu olan ve bir bölgeye hayat veren bir sektörü, çay sektörünü, konuşuyoruz.

**

1984 yılında özel sektöre çay alımı, üretimi, satışı izni verildikten sonra adım başı çay imalat atölyesi-fabrikası türemiş, bu atölyelerde (merdiven altı üretim) sadece yeşil çay siyah çaya dönüştürülmüş, ama sürdürülebilir bir yapı kurulamamıştır.

Piyasaya giren kişilerin paketleme, pazarlama, reklam, tanıtım ve teknolojiden habersiz olmaları iki önemli sonucu beraberinde getirmiştir. Bir taraftan yüzlerce atölye/fabrika işletmesi iflas etmiş (2003 yılına kadar 144 çay işletme tesisi kapanmıştır), diğer yandan üreticilerin çay sanayicilerine verdikleri hammaddenin bedeli alınamamıştır. Bunun en önemli nedeni de sektördeki ticari ilişkileri düzenleyen yasal mevzuatın olmayışıdır.

**

2009 yılında yeni yasa hazırlıkları başlamış, ciddi çalışmalar sonrasında bir yasa taslağı ortaya çıkmış, bakanlar kuruluna kadar taslak gelmiş ama bir türlü yasalaşmamıştır.

Hindistan, Sri Lanka ve Kenya’da başarılı olan bir sistemden hareketle (uzmanlara tanışılarak) özel sektör, Çaykur ve ilgili sivil toplum örgütleriyle tartışılarak, tarafların çekingelerini asgariye indiren bir taslak yasa hazırlanmıştır.

**

Çay sektöründe bugün gelinen noktada üretici, sanayici ve devletin memnun olmadığı bir yapı ortaya çıkmıştır.

Taslak yasayla çay sektörünün disipline edilmesi, bir sisteme, kurala, işleyişe bağlanması düşünülmüştür.

Yasay dört yeni uygulama içermektedir.

Bunlar; çay kurulunun ve çay borsasının kurulması, çay işleme fabrikalarına yaşçay kotası verilmesi, yasa dışı ve kurallara aykırı hareket edenlere aşırı ceza verilmesi gibi.

**

İlk yasa taslağında (son taslaktan çıkartılmış olabilir) yaş çay üreticilerini yakından ilgilendiren iki önemli husus vardı.

Birincisi,yaşçay fiyatlarının belirlenmesi. Diğeri ise yaşçay bedellerinin ödenmesi.

Yaşçay taban fiyatlarını kanunla kurulacak “Çay Üst Kurulu” belirleyecek. Ve fiyat, bir önceki yılın fiyatına enflasyon nedeniyle uğranılan satınlama gücü kaybı eklenerek hesaplanacak. Yani üst kurula fiyatları düşük belirleme keyfiyeti de verilmiyor (son taslakta bu ibare çıkartılmış ve sınırlama olmadan kurul yetkilendirilmiştir).

Bir başka önemli konu ise yaş çay bedellerinin en fazla 10 ay içinde ödenmesi zorunluluğudur (son düzenlemede yine kurulun çıkaracağı yönetmeliğe bağlanmış).

Açıkça çay yasa taslağının ilk şekli yaşçay üreticisinin lehinde düzenlemelere ve onların haklarını arayabilecekleri bir muhataba imkan vermekteydi. İlk şekle yeniden döndürülmeli.

**

Özetle; hazırlanan çay yasa taslağı bir an önce yürürlüğe konulmalıdır. Yasa çay sanayisini disipline eden, dünyadaki uygulamalara paralel bir sistem getiriyor.

Sistemin bir ayağında bütün işlenmiş çayın satılacağı, kayıt altına alınacağı çay borsası kuruluyor(Çaykur bu maddeye karşı çıkmış ve tüm çayın borsada satılması zorunluluğu taslaktan çıkartılmış).

Borsa kayıt şartı sayesinde kaçak çay, merdiven altı üretim, granürlü çay gibi sağlığı tehdit eden, çay sektörünün başını ağırtan en önemli sıkıntının önüne geçiliyor.

Çaykur’un karşı duruşu, tasarının özel sektör tasarısı imajı vermesi, toplumsal desteğin yeterince sağlanamaması, iktidar partisinin yerel desteğinin olmaması gibi nedenlerle yasa defalarca revize edilmesine rağmen çıkartılamamıştır.

Kural koyucu otorite olmaması çay sektörünü bugünkü sorunlu boyuta taşımıştır.

Yeni yasanın getireceği iki kurum (Çay Kurulu ve Çay Borsası) iyi yapılandırılırsa, sektörün bütününü kapsayan politikaların üretilmesine imkan verilerek sorunların önemli bir kısmını çözebilecektir.

 

 

 

banner43
Yorumlar (0)
banner49
Günün Anketi Tümü
Rize Şehir Hastanesinin deniz dolgusu üzerinde yapılmasını uygun buluyor musunuz?
Rize Şehir Hastanesinin deniz dolgusu üzerinde yapılmasını uygun buluyor musunuz?
26°
parçalı bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 31 66
2. Trabzonspor 31 62
3. Sivasspor 31 54
4. Beşiktaş 31 53
5. Galatasaray 31 52
6. Alanyaspor 31 51
7. Fenerbahçe 31 50
8. Gaziantep FK 31 41
9. Göztepe 31 39
10. Antalyaspor 31 38
11. Kasımpaşa 31 36
12. Gençlerbirliği 31 33
13. Malatyaspor 31 32
14. Denizlispor 31 32
15. Çaykur Rizespor 31 32
16. Kayserispor 31 31
17. Konyaspor 31 30
18. Ankaragücü 31 26
Takımlar O P
1. Hatayspor 32 60
2. Erzurum BB 32 56
3. Adana Demirspor 32 55
4. Bursaspor 32 55
5. Akhisar Bld.Spor 32 54
6. Fatih Karagümrük 32 53
7. Altay 32 51
8. Ümraniye 32 44
9. Keçiörengücü 32 44
10. Giresunspor 32 44
11. Menemen Belediyespor 32 42
12. İstanbulspor 32 37
13. Balıkesirspor 32 35
14. Altınordu 32 33
15. Boluspor 32 30
16. Osmanlıspor 32 27
17. Adanaspor 32 21
18. Eskişehirspor 32 12
Takımlar O P
1. Liverpool 34 92
2. Man City 34 69
3. Chelsea 34 60
4. Leicester City 34 59
5. M. United 34 58
6. Wolverhampton 34 52
7. Sheffield United 34 51
8. Arsenal 34 50
9. Tottenham 34 49
10. Burnley 34 49
11. Everton 34 45
12. Southampton 34 44
13. Newcastle 35 43
14. Crystal Palace 34 42
15. Brighton 34 36
16. West Ham 35 34
17. Watford 35 34
18. Bournemouth 34 28
19. Aston Villa 34 27
20. Norwich City 35 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 35 80
2. Barcelona 35 76
3. Atletico Madrid 35 63
4. Sevilla 35 63
5. Villarreal 35 57
6. Getafe 35 53
7. Real Sociedad 35 51
8. Valencia 35 50
9. Granada 35 50
10. Athletic Bilbao 35 48
11. Osasuna 35 45
12. Levante 35 43
13. Real Betis 35 41
14. Real Valladolid 35 39
15. Eibar 35 36
16. Celta de Vigo 35 36
17. Deportivo Alaves 35 35
18. Mallorca 35 32
19. Leganés 35 29
20. Espanyol 35 24
Namaz Vakti 11 Temmuz 2020
İmsak 02:53
Güneş 04:49
Öğle 12:28
İkindi 16:27
Akşam 19:58
Yatsı 21:45