Ahmet Ulusoy'un yazısı...

Bir türlü çıkartılamayan çay kanunu

GÜNDEM 10.05.2019, 15:27 28.04.2020, 13:49
1332
Ahmet Ulusoy'un yazısı...

Türkiye’de çayla ilgili ilk yasa 1924 yılında “Rize Vilayetiyle Borçka Kazasında Fındık, Limon, Mandalina ve Çay Yetiştirilmesi Hakkında Kanun” adıyla çıkmış. Kanunla çay yetiştiriciliği başlatılmak istenmiş ama başarılı olunamamış.

Sonraki yasa 1940 yılında 3788 sayılı Çay Kanunu olarak çıkmıştır. Bu yasayla çaylık alanlarının altyapısına yönelik ciddi adımlar atılmış (arazi teşviki getirilmesi yasayı fonksiyonel yapmış) ve çaylık alanlar hızla artmaya başlamış.

1971 Yılında Çay Kurumu Kurulması yasası ve sonrasında kurumsal yapıyla ilgili düzenlemeler yapılmış. Çaykur, sektörü yönetmek üzere devreye sokulmuş ve tekel olarak faaliyete başlamıştır.

1984 yılında 3092 sayılı yasa devreye girerek çay sektörü özel sektöre de açılmıştır. Yasa şekil açısından da özelleştirme-serbestleştirme yasası görüntüsü vermektedir. 5 maddelik bir yasa ve sadece 2 maddesi doğrudan çayla ilgili. 3 maddesi yürürlük, yürütme ve eski hükümlerin kaldırılmasını içeriyor. 1984 yılında çıkartılan ve fiilen 2 madde ihtiva eden kanun çay sanayini, üretimini, ticaretini ve bütün sektör yönetimini kapsıyor.

Yani, sezona başlanacağı bu günlerde 35 yıldır bir türlü yasasını çıkartamadığımız; çok önemli katma değeri, ekonomik ve sosyal boyutu olan ve bir bölgeye hayat veren bir sektörü, çay sektörünü, konuşuyoruz.

**

1984 yılında özel sektöre çay alımı, üretimi, satışı izni verildikten sonra adım başı çay imalat atölyesi-fabrikası türemiş, bu atölyelerde (merdiven altı üretim) sadece yeşil çay siyah çaya dönüştürülmüş, ama sürdürülebilir bir yapı kurulamamıştır.

Piyasaya giren kişilerin paketleme, pazarlama, reklam, tanıtım ve teknolojiden habersiz olmaları iki önemli sonucu beraberinde getirmiştir. Bir taraftan yüzlerce atölye/fabrika işletmesi iflas etmiş (2003 yılına kadar 144 çay işletme tesisi kapanmıştır), diğer yandan üreticilerin çay sanayicilerine verdikleri hammaddenin bedeli alınamamıştır. Bunun en önemli nedeni de sektördeki ticari ilişkileri düzenleyen yasal mevzuatın olmayışıdır.

**

2009 yılında yeni yasa hazırlıkları başlamış, ciddi çalışmalar sonrasında bir yasa taslağı ortaya çıkmış, bakanlar kuruluna kadar taslak gelmiş ama bir türlü yasalaşmamıştır.

Hindistan, Sri Lanka ve Kenya’da başarılı olan bir sistemden hareketle (uzmanlara tanışılarak) özel sektör, Çaykur ve ilgili sivil toplum örgütleriyle tartışılarak, tarafların çekingelerini asgariye indiren bir taslak yasa hazırlanmıştır.

**

Çay sektöründe bugün gelinen noktada üretici, sanayici ve devletin memnun olmadığı bir yapı ortaya çıkmıştır.

Taslak yasayla çay sektörünün disipline edilmesi, bir sisteme, kurala, işleyişe bağlanması düşünülmüştür.

Yasay dört yeni uygulama içermektedir.

Bunlar; çay kurulunun ve çay borsasının kurulması, çay işleme fabrikalarına yaşçay kotası verilmesi, yasa dışı ve kurallara aykırı hareket edenlere aşırı ceza verilmesi gibi.

**

İlk yasa taslağında (son taslaktan çıkartılmış olabilir) yaş çay üreticilerini yakından ilgilendiren iki önemli husus vardı.

Birincisi,yaşçay fiyatlarının belirlenmesi. Diğeri ise yaşçay bedellerinin ödenmesi.

Yaşçay taban fiyatlarını kanunla kurulacak “Çay Üst Kurulu” belirleyecek. Ve fiyat, bir önceki yılın fiyatına enflasyon nedeniyle uğranılan satınlama gücü kaybı eklenerek hesaplanacak. Yani üst kurula fiyatları düşük belirleme keyfiyeti de verilmiyor (son taslakta bu ibare çıkartılmış ve sınırlama olmadan kurul yetkilendirilmiştir).

Bir başka önemli konu ise yaş çay bedellerinin en fazla 10 ay içinde ödenmesi zorunluluğudur (son düzenlemede yine kurulun çıkaracağı yönetmeliğe bağlanmış).

Açıkça çay yasa taslağının ilk şekli yaşçay üreticisinin lehinde düzenlemelere ve onların haklarını arayabilecekleri bir muhataba imkan vermekteydi. İlk şekle yeniden döndürülmeli.

**

Özetle; hazırlanan çay yasa taslağı bir an önce yürürlüğe konulmalıdır. Yasa çay sanayisini disipline eden, dünyadaki uygulamalara paralel bir sistem getiriyor.

Sistemin bir ayağında bütün işlenmiş çayın satılacağı, kayıt altına alınacağı çay borsası kuruluyor(Çaykur bu maddeye karşı çıkmış ve tüm çayın borsada satılması zorunluluğu taslaktan çıkartılmış).

Borsa kayıt şartı sayesinde kaçak çay, merdiven altı üretim, granürlü çay gibi sağlığı tehdit eden, çay sektörünün başını ağırtan en önemli sıkıntının önüne geçiliyor.

Çaykur’un karşı duruşu, tasarının özel sektör tasarısı imajı vermesi, toplumsal desteğin yeterince sağlanamaması, iktidar partisinin yerel desteğinin olmaması gibi nedenlerle yasa defalarca revize edilmesine rağmen çıkartılamamıştır.

Kural koyucu otorite olmaması çay sektörünü bugünkü sorunlu boyuta taşımıştır.

Yeni yasanın getireceği iki kurum (Çay Kurulu ve Çay Borsası) iyi yapılandırılırsa, sektörün bütününü kapsayan politikaların üretilmesine imkan verilerek sorunların önemli bir kısmını çözebilecektir.

 

 

 

banner43
Yorumlar (0)
banner49
Günün Anketi Tümü
Rize Şehir Hastanesinin deniz dolgusu üzerinde yapılmasını uygun buluyor musunuz?
Rize Şehir Hastanesinin deniz dolgusu üzerinde yapılmasını uygun buluyor musunuz?
24°
parçalı bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 32 66
2. Trabzonspor 32 62
3. Sivasspor 32 57
4. Beşiktaş 32 56
5. Galatasaray 32 52
6. Alanyaspor 32 51
7. Fenerbahçe 32 50
8. Gaziantep FK 32 42
9. Antalyaspor 32 41
10. Göztepe 32 39
11. Kasımpaşa 32 39
12. Gençlerbirliği 32 36
13. Denizlispor 32 35
14. Konyaspor 32 33
15. Malatyaspor 32 32
16. Çaykur Rizespor 32 32
17. Kayserispor 32 32
18. Ankaragücü 32 29
Takımlar O P
1. Hatayspor 33 63
2. Erzurum BB 33 59
3. Adana Demirspor 33 58
4. Akhisar Bld.Spor 33 57
5. Bursaspor 33 56
6. Fatih Karagümrük 33 53
7. Altay 33 51
8. Keçiörengücü 33 47
9. Ümraniye 33 44
10. Giresunspor 33 44
11. Menemen Belediyespor 33 43
12. İstanbulspor 33 40
13. Balıkesirspor 33 38
14. Altınordu 33 36
15. Boluspor 33 30
16. Osmanlıspor 33 27
17. Adanaspor 33 21
18. Eskişehirspor 33 12
Takımlar O P
1. Liverpool 35 93
2. Man City 35 72
3. Chelsea 35 60
4. Leicester City 35 59
5. M. United 34 58
6. Wolverhampton 35 55
7. Sheffield United 35 54
8. Tottenham 35 52
9. Arsenal 35 50
10. Burnley 35 50
11. Everton 35 45
12. Southampton 34 44
13. Newcastle 35 43
14. Crystal Palace 35 42
15. Brighton 35 36
16. West Ham 35 34
17. Watford 35 34
18. Bournemouth 35 31
19. Aston Villa 35 30
20. Norwich City 35 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 35 80
2. Barcelona 36 79
3. Atletico Madrid 36 66
4. Sevilla 36 66
5. Villarreal 36 57
6. Getafe 36 54
7. Real Sociedad 36 54
8. Athletic Bilbao 36 51
9. Valencia 36 50
10. Granada 35 50
11. Osasuna 36 48
12. Levante 36 43
13. Real Betis 36 41
14. Real Valladolid 36 39
15. Eibar 36 39
16. Celta de Vigo 36 36
17. Deportivo Alaves 36 36
18. Leganés 36 32
19. Mallorca 36 32
20. Espanyol 36 24
Namaz Vakti 16 Temmuz 2020
İmsak 02:59
Güneş 04:53
Öğle 12:29
İkindi 16:27
Akşam 19:56
Yatsı 21:40