Türkiye’nin çay üretim merkezi Rize’de, fabrikalarda ortaya çıkan çay liflerini ekonomik değere dönüştürmeyi hedefleyen dikkat çekici bir proje yürütülüyor.
ÇAYKUR tarafından geliştirilen “Çaykopit”, çay işleme sürecinden kalan liflerin özel işlemlerden geçirilerek bitki yetiştirme ortamına dönüştürülmesiyle elde ediliyor. Projeyle tarımsal atıkların ekonomiye kazandırılması, ithalata bağımlılığın azaltılması ve sürdürülebilir üretimin desteklenmesi amaçlanıyor.
-İthal kokopite yerli alternatif
Modern seracılık, topraksız tarım, fide üretimi ve süs bitkisi yetiştiriciliğinde yaygın olarak kullanılan kokopit, Hindistan cevizi kabuğundaki lifli bölümden üretiliyor.
Türkiye’nin ihtiyacının önemli bölümünü yurt dışından karşıladığı bu yetiştirme ortamı, bitki köklerinin gelişimini desteklemesi ve su tutma özelliği nedeniyle tarım sektöründe önemli bir girdi olarak kullanılıyor.
Çaykopit projesiyle Rize’de çay üretiminden geriye kalan liflerin kokopite alternatif bir ürüne dönüştürülmesi hedefleniyor. Ürünün gerekli standartları karşılayarak ticarileşmesi halinde ithal yetiştirme ortamlarına ayrılan kaynağın azaltılabileceği değerlendiriliyor.
-Amaç dövizin Türkiye’de kalması
ÇAYKUR Genel Müdürü Yusuf Ziya Alim, projenin temel hedefini “Yurt dışına giden dövizi Türkiye içinde tutmak” sözleriyle ifade etti.
Çaykopit’in yaygın kullanıma girmesi halinde Türkiye’nin yerli kaynaklardan daha fazla yararlanması, tarımsal atıkların katma değerli ürüne dönüşmesi ve döngüsel ekonominin güçlenmesi bekleniyor. Ancak ürünün ithalat üzerindeki gerçek etkisi; standardizasyon, üretim kapasitesi, maliyet, sektör kabulü ve ticari kullanıma geçiş sürecinin ardından netlik kazanacak.
-Türkiye’nin sera alanı 776 bin dekara ulaştı
Türkiye, örtü altı üretimde dünyada dördüncü, Avrupa’da ise ikinci sırada bulunuyor. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre 1995 yılında yaklaşık 363 bin dekar olan örtü altı tarım alanı, 2024 yılında 776 bin 110 dekara yükseldi. Plastik sera alanındaki artış ise aynı dönemde yüzde 317’ye ulaştı. Seracılığın ve topraksız tarımın büyümesi, bitki yetiştirme ortamlarına duyulan ihtiyacı da artırıyor. Bu nedenle çay liflerinden üretilecek yerli bir alternatifin tarım sektörü açısından önemli bir potansiyel taşıdığı belirtiliyor.
-İlk ürünler yetiştirildi
ÇAYKUR Atatürk Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsünde gerçekleştirilen ilk denemelerde Çaykopit kullanılarak kabak, fasulye ve domates yetiştirildi. Bitkilerin gelişiminin takip edildiği denemelerde domates fidelerinden ürün alındı. Serada gerbera ve domates yetiştiriciliğine yönelik çalışmaların da sürdüğü bildirildi.
Çaykopit’in özelliklerinin belirlenmesi, standardizasyonunun sağlanması ve ticari kullanıma hazır hale getirilmesi amacıyla akademik çalışmalar yürütülüyor. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi yürütücülüğündeki çalışmalara ÇAYKUR Atatürk Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü, Karadeniz Teknik Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi destek veriyor. Araştırmaların tamamlanmasının ardından ürünün farklı bitki türlerindeki performansının, su tutma kapasitesinin, kullanım ömrünün ve ticari üretim şartlarının belirlenmesi hedefleniyor.
-Çay atığı farklı alanlarda kullanılabilecek
Çaykopit’in gerekli testleri başarıyla tamamlaması ve üretimin yaygınlaşması halinde; topraksız sebze yetiştiriciliği, fide üretimi, süs bitkileri yetiştiriciliği, saksı harçları, peyzaj uygulamaları ve modern seracılıkta kullanılacak. Proje, çay fabrikalarındaki lifli atıkların bertaraf edilmesi gereken bir artık yerine tarımsal ham madde olarak değerlendirilmesine imkân sağlayabilecek.
