14.04.2016, 11:16 3259

'Tulum'un Gizemi!'

İnsanoğlu ne kadar çırpınırsa çırpınsın kader çemberinin dışına çıkamıyor! Yeryüzü sahnesine çıkan insanoğlu tarihin ilk devrelerinden itibaren kendisine yurt edinmek için uzun asırlar boyunca ordan oraya savrulup durmuştur… Bu göçlerde benliğini koruyabilen milletler gittikleri yerlere kendi kültür ve medeniyetlerini de götürebilmişler ve günümüze kadarda nerden geldiklerini unutmadan hayatlarına devam etmişlerdir…

Orta Asya’dan gelip Doğu Karadeniz’de Rize’nin yükseklerine yerleşen Senoz/Hemşinlilerin hayat yolculuğu nereden başlayıp nerede devam ediyor? Bu soruyu yıllardır kendime sorar ve cevaplar ararım! Ve tabii bu konuda küçümsenmeyecek boyutta kitaplar okudum, araştırmalar yaptım ve kendimce bir sonuca da vardım!

Bu konuda genel anlamda Türk Milleti, özel anlamda da bu yazımın konusu olan Senoz/Hemşinlilere büyük görevler düşüyor. Her insan kim olduğunu; kültürünü, gelenek ve göreneklerini, dilini, dinini nihayetinde kendisini tanımakla sorumlu görmelidir…

İnsan dünya hayatını kendi kendine ve sadece “geldik gördük gidiyoruz” gibi ele alırsa hem kendi hayatını hem de yaşadığı coğrafyayı manasızlaştırır!

Evet, bu dünya bir başka dünyayı manalaştıran gelip geçici bir yer ama bizden istenilen şeyde bu dünyayı manalaştırmamızdır…

Araştırmacı/yazar değerli abim Dr. Yusuf Karslıoğlu, “Doğu Karadeniz Tarihi” isimli kitabında“Hemşin/Senoz Coğrafyası” ve kültürü üzerine kapsamlı bilgiler vermekte, ben de bu kitabi temel alarak yukarda ifade ettiğim gibi sizlere nerden gelip nereye gittiğimizi beli başlı başlıklarla anlatmaya çalışacağım…

Orta Asya tabir edilen geniş coğrafyadan batıya doğru akın eden Türk boylarından, Hemşinlilerin ataları Oğuz-Türkmen kolundan bu güçlü kol, Milattan önce 250-247’de Horasan’ın kuzeyini (Bugün ki Türkistan’ın tarihi “Yesi” şehri ve civarı) kendilerine yer edinmişlerdi. Bu şehir aynı zamanda ünlü Türk Tasavvuf bilgini ve filozofu Şeyh Ahmet Yesevi’nin de şehri olup Horasan’da ki Oğuz Türk boylarının tümü onun müridiydi…

Hemşinlilerin ataları Horasan’dan da M.Ö 250 yıllarında boy beyleri Mauna ile İran’ın Hamedan şehrine muhafız Türkmenler olarak getirilip yerleştirildiler.Buraya geldiklerinde bu Oğuz Türkleri, Hamaduniler olarak anılmaya başlandılar… Burada 367 yıl kalan Hamaduniler Erivanın yaklaşık 40 km kuzeybatısında Abaran cıvarında yer alan Karsın doğusunda ki Arpaçay’ı yaylalarına göç ettiler…

Bizans Döneminde Rize’nin, Ovit,Cimil,Tahpur, Marbudam, Hemşin, Çamlihemşin gibi Of ve Sürmenenin de iç ve yüksek kısımlarına Kuman/Kıpçak Türk boyları yerleşmiştir…  Senoz Vadisinin en son köyü olan Marbudom’a kadar olan kısma bu adları veren Kuman boylarıdır… Tarihte Türklerin girdikleri/ yerleştikleri yerlere kendi liderlerinin ya da oymaklarının adını verme geleneği olduğunu biliyoruz…

Hemşinlilerin ilk başlangıçta Tahpur’dan sonra ikinci esas yerleşim merkezi; Fırtına Deresi’nin yukarı kesimlerinde yer alan Baş Hemşin, Aşağı Hemşin ve Kale-i Bala cıvarlarıdır… Bir kısım Hemşinliler dağlık kesimleri izleyerek Hopa’ya kadar yayıldılar. Madenli Beldesinden itibaren Marbudom’a kadar mevcut vadilerdeki yaşanılabilir yerlerde yayılarak buraları yurt edindiler…  Özellikle 16. Yüzyıldan itibaren bahsi geçen vadilerde yerleşim daha yoğun olmaya başladı… Bugün ki Hemşin Osmanlı kayıtlarında; 1)Hemşin, 2)Kara Hemşin,3)Senoz olmak üzere üç nahiyeden oluşuyordu. Senoz/Kaptanpaşa , 1944 yılında Çayeli İlçe oluncaya kadar Hemşin İlçesine bağlıydı.

Hemşinlilerin ilk çıkış yaptıkları Doğu Türkistan’da dağ başında yerleşimin yoğun olduğu bir bölgede “Hemşin” olarak adlandırılmıştır… Enteresan olan ; bin yıl önce yaşadıkları Orta Asya’da ki adı da, 1400 yıl önce gelip yerleştikleri ve hali hazırda yaşamakta oldukları şimdi ki yörenin adı da Hemşin’dir!... Türk Dil Sözlüğün de, Hemşin/Hemşen, dağ başlarında ki kaleler, dağ başlarında ki kasabalar/ köyler anlamına gelmektedir…

Bu vadilerde yaşayan halkın tümü, buraya gelip yerleşen ve Hemşinlileşen diğer Türk boyları da etnik kökenlerine bakılmaksızın Hemşinlidir. Bütün Hemşinliler Oğuz soylu Türkoğlu Türk’türler… 

Büyük tarihçimiz Profesör Faruk Sümer ; “Bir insanın hangi millete mensup olduğunu o insanın almış olduğu kültürü belirler, kanın hiçbir rolü yoktur. Yani bir insana, “Ben Türküm”, “Ben Arabım”, “Ben Fransız’ım” sözünü kanı değil kültürü söyletir. Bu söylediklerimiz ilmin sözüdür. İlmin sözü ise gerçeğin ifadesidir der…

Son zamanlarda içimizde ki bazı soysuzlar yüzünden Hemşinlilerin kafası karıştırılmaktadır! Ancak Profesör Fahrettin Kırazoğlu’nun bulgu, belge ve olaylarla kanıtladığı Hemşinlilerin yüzde yüz Oğuz Türklerinden bir aşiret oldukları realitesi yanında, tarihsel gerçeklerle desteklenemediklerinden bütün bir Ermeni tezleri çürümektedir. Ve Ermeni tezlerini destekleyecek tarihsel doküman bulunamaması bu soysuzlar için büyük problem teşkil etmektedir!...

Kırazoğlu; Çaldıkları tulum, oynadıkları horon, bağladıkları kuşak biçimleri, adların Türkçe olması gibi daha birçok kültürel özellikleri Hemşinlilerin Türkmen olduklarının çok açık bir kanıtıdır der!

Tulum, Hemşinlilerin geleneksel milli enstrümanıdır ve ilk kez Avar Türkleri tarafından yapılmış ve çalınmıştır. Bugün de tüm Hemşinliler tulumu aslına sadık kalarak yapmakta ve onun ezgileriyle geldikleri yere bir nevi bağlılık göstererek selam yollamaktadır! Tulum sözcüğü öz Türkçedir ve Türk lehçelerinin hepsinde aynı sözcükle mevcuttur. Kaşgarlı Mahmut “Divanı Lügatı Türk’te”, “müzik enstrümanı”,şarap dolu tulum” anlamında Tulum sözcüğünü kullanmış ve öz Türkçe olduğunu göstermiştir. Bu nedenle tulum kelimesinin çok eskilere dayandığı aşikardır. Türklerin dışında Rumların ve Ermenilerin tulum eşliğinde ünlü Hemşin horonlarını oynadıkları hiçbir zaman görülmemiş ve duyulmamıştır…

Türklerin tarihte çıkış yaptıkları Ergenekon civarında ki dağlarda yaptıkları “vartavor/behur” şenlikleri günümüzde kesintiye uğramadan Hemşin yaylalarında yapılmaktadır… Hemşin kadınının geleneksel kıyafeti olan “puşi” ve “say” dünyada sadece Hemşinlilere ve bu bölgeye özgüdür. Ne Ermeni ne de her hangi bir toplumda bu tip bir giyim biçimi yoktur…

Son olarak şunu ifade edeyim; Hemşinliler/Senozlular, bugün hala kendilerine has, dün yaşadıkları gelenek ve göreneklerinden yüzlerce hatta binlerce adetlerini, Orta Asya’dan getirdikleri gibi muhafaza ederek hayat haline getirmeye devam ediyorlar. Bu tarihi gerçekler orta yerde dururken birilerinin soysuzluk yapmasına her Hemşinlinin vereceği çok güzel cevaplar vardır/olmalıdır da!

Görüşmek üzere, Allah’a emanet olun…

(Not; Bu yazım “53Rize Dergisinin “ son sayısında yayınlanmıştır.)

 

 

 

Yorumlar (0)
banner49
Günün Anketi Tümü
Rize Şehir Hastanesinin deniz dolgusu üzerinde yapılmasını uygun buluyor musunuz?
Rize Şehir Hastanesinin deniz dolgusu üzerinde yapılmasını uygun buluyor musunuz?
26°
parçalı bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 31 66
2. Trabzonspor 31 62
3. Sivasspor 31 54
4. Beşiktaş 31 53
5. Galatasaray 31 52
6. Alanyaspor 31 51
7. Fenerbahçe 31 50
8. Gaziantep FK 31 41
9. Göztepe 31 39
10. Antalyaspor 31 38
11. Kasımpaşa 31 36
12. Gençlerbirliği 31 33
13. Malatyaspor 31 32
14. Denizlispor 31 32
15. Çaykur Rizespor 31 32
16. Kayserispor 31 31
17. Konyaspor 31 30
18. Ankaragücü 31 26
Takımlar O P
1. Hatayspor 32 60
2. Erzurum BB 32 56
3. Adana Demirspor 32 55
4. Bursaspor 32 55
5. Akhisar Bld.Spor 32 54
6. Fatih Karagümrük 32 53
7. Altay 32 51
8. Ümraniye 32 44
9. Keçiörengücü 32 44
10. Giresunspor 32 44
11. Menemen Belediyespor 32 42
12. İstanbulspor 32 37
13. Balıkesirspor 32 35
14. Altınordu 32 33
15. Boluspor 32 30
16. Osmanlıspor 32 27
17. Adanaspor 32 21
18. Eskişehirspor 32 12
Takımlar O P
1. Liverpool 34 92
2. Man City 34 69
3. Chelsea 34 60
4. Leicester City 34 59
5. M. United 34 58
6. Wolverhampton 34 52
7. Sheffield United 34 51
8. Arsenal 34 50
9. Tottenham 34 49
10. Burnley 34 49
11. Everton 34 45
12. Southampton 34 44
13. Newcastle 34 43
14. Crystal Palace 34 42
15. Brighton 34 36
16. West Ham 34 31
17. Watford 34 31
18. Bournemouth 34 28
19. Aston Villa 34 27
20. Norwich City 34 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 34 77
2. Barcelona 35 76
3. Atletico Madrid 35 63
4. Sevilla 35 63
5. Villarreal 35 57
6. Getafe 35 53
7. Real Sociedad 34 51
8. Valencia 35 50
9. Athletic Bilbao 35 48
10. Granada 34 47
11. Osasuna 35 45
12. Levante 35 43
13. Real Betis 35 41
14. Real Valladolid 35 39
15. Eibar 35 36
16. Celta de Vigo 35 36
17. Deportivo Alaves 34 35
18. Mallorca 35 32
19. Leganés 35 29
20. Espanyol 35 24
Namaz Vakti 10 Temmuz 2020
İmsak 02:52
Güneş 04:48
Öğle 12:28
İkindi 16:27
Akşam 19:59
Yatsı 21:46