ŞAM – Suriye’de yaşanan son gelişmeler, on yılı aşkın süredir devam eden mülteci krizine dair umut verici bir tablo ortaya koyuyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin (UNHCR) üst düzey yetkilileri, Suriye’ye gönüllü geri dönüşlerin son aylarda önemli ölçüde arttığını açıkladı. Yetkililere göre, Aralık 2024’te rejim değişikliğinin ardından bugüne dek 850 binden fazla Suriyeli, komşu ülkelerden kendi topraklarına dönmüş durumda.
UNHCR Başkan Yardımcısı Kelly T. Clements, bu sayının kısa sürede 1 milyonu aşabileceği öngörüsünde bulundu. Özellikle Lübnan ve Ürdün gibi ülkelerde bulunan Suriyelilerin yoğunlukla geri döndüğü gözlemleniyor.
Savaşın Ardından Gelen Umut: Mülteciler Yuvaya Dönüyor
2011 yılında başlayan ve milyonlarca insanı evinden eden Suriye iç savaşı, yıllar boyunca büyük bir insani trajediye yol açtı. Ancak geçtiğimiz yıl yaşanan siyasi değişim ve geçici yönetimin ülkenin önemli bir bölümünde kontrol sağlaması, geri dönüş sürecini hızlandıran başlıca etkenlerden biri oldu.
BM yetkilisi Clements, Suriye’de yaşanan bu süreci “hareketli bir yeniden yapılanma dönemi” olarak nitelendirdi. Özellikle güneydeki sınır kapılarında geri dönüş için bekleyen kalabalıklar, değişen güvenlik ortamına duyulan güveni ortaya koyuyor.
Geri Dönenleri Ne Bekliyor?
Her ne kadar gönüllü geri dönüşler artmış olsa da, Suriye’de yaşam koşulları hâlâ birçok zorluk içeriyor. Sağlık altyapısının yetersizliği, eğitim hizmetlerindeki eksiklikler ve ciddi boyutlara ulaşan işsizlik oranları, geri dönen yüz binlerce insan için hayata sıfırdan başlama anlamına geliyor.
UNHCR verilerine göre, geri dönüşler sadece dış ülkelerle sınırlı değil. Ülke içerisinde daha önce yerinden edilmiş 1,7 milyon Suriyeli de kendi şehirlerine ve köylerine dönmüş durumda. Ancak, iç savaşın ağır izleri bazı bölgelerde hâlâ hissediliyor.
Uluslararası Toplumun Rolü Artıyor
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiseri Filippo Grandi, daha önce yaptığı açıklamada, Suriye’de istikrar ortamının gelişmesiyle birlikte iki milyonu aşkın kişinin geri döndüğünü belirtmişti. Özellikle Avrupa Birliği ve Körfez ülkelerinin yeniden inşa sürecine destek vermesi, bu dönüşleri daha sürdürülebilir hale getirmeyi amaçlıyor.
BM, geri dönüşlerin kalıcı ve güvenli olabilmesi için yardım konvoylarını artırdı. Temmuz 2025’te çatışmaların yeniden baş gösterdiği Süveyda bölgesine 21 yardım konvoyu ulaştırıldı. Ayrıca, Şam-Süveyda hattındaki ulaşımın yeniden açılması, insani yardımın hızlanmasına katkı sağladı.
Türkiye ve Diğer Komşu Ülkeler Üzerindeki Etki
Suriye’ye dönüşlerin artması, en fazla mülteciye ev sahipliği yapan ülkeleri de yakından ilgilendiriyor. Türkiye, uzun yıllardır 3 milyondan fazla Suriyeliye ev sahipliği yaparak küresel ölçekte en büyük mülteci yükünü omuzlamış durumda. Geri dönüşlerin hız kazanması, Türkiye'nin sosyoekonomik yapısında da rahatlama yaratması açısından kritik öneme sahip.
Yetkililer, geri dönüşlerin tamamen gönüllülük esasına göre sürdürüldüğünü ve BM'nin her süreci yakından denetlediğini vurguluyor. Ancak bu sürecin başarıya ulaşması için hem yerel hem de uluslararası düzeyde altyapı ve hizmet desteklerinin kesintisiz sağlanması gerektiği ifade ediliyor.
