Rize’nin İkizdere ilçesine bağlı Anzer Yaylası’nda üretilen Anzer balı, yalnızca Türkiye’de değil, dünya genelinde de bilinen özel bir ürün. 300’den fazla endemik bitki türünün bulunduğu yaylada üretilen bu bal, kendine has aroması ve sağlık açısından sunduğu faydalarla dikkat çekiyor.
ANZER BALI NASIL BULUNDU?
Anzer balı, ilk kez Doğu Karadeniz’de botanik araştırmaları yapan Karl Heinrich Koch tarafından belgelenmiştir. Koch, Rize’de geçirdiği iki yıl boyunca Alpler’de bulunmayan birçok bitki türünü keşfetmiş ve topladığı çiçeklerle birlikte çuvallarca balı Abdülmecid’in sarayına ulaştırmıştır. Bu tarihten sonra Anzer balı, Osmanlı arşivlerinde yer almaya başlamıştır. Koch, aynı zamanda bazı şifalı balları o dönemde hasta olan IV. Friedrich Wilhelm’e götürmüştür.
Anzer balı ile ilgili farklı rivayetler de anlatılmaktadır. Bir hikâyeye göre, ümitsiz bir hasta memleketi Rize’ye dönerek Anzer Yaylası’ndaki çiçeklerin üzerinde çıplak şekilde yuvarlanır ve iyileşir. Bu durumu doktoruna aktardığında, doktor Anzer balı ister. Başka bir rivayete göre Mustafa Kemal Atatürk Rize’ye geldiğinde, Anzerli Mustafa Şişman kendisine balı hediye eder ve Atatürk’ün talimatıyla yapılan incelemeler, Anzer balının değerini ortaya koyar. Ayrıca bazı söylentiler, Anzer balının yalnızca özel kayaların üzerindeki kovanlardan toplandığını ifade eder. Bir başka rivayete göre ise Hatice Turhan Sultan, Ramazan ve Kandil gecelerinde Yeni Cami’deki çeşmelerden Anzer balı akıtılmasını ve cemaatin bu balı içmesini istemiştir.
ANZER BALI NASIL ÜRETİLİYOR?
Anzer balı, yalnızca Anzer Yaylası’nda yetişen endemik bitkilerden arıların topladığı nektarlarla üretiliyor. Bu nedenle her yıl sınırlı miktarda elde ediliyor. Balın kalitesi ve orijinalliği Hacettepe Üniversitesi tarafından yapılan analizlerle belgeleniyor.
ANZER BALININ İÇERİĞİNDE NE VAR?
Eskiden halk arasında, Anzer balını üreten arıların en çok Rhododendron caucasicum (beyaz komar) çiçeğini kullandığı düşünülürdü. Ancak 2019 yılında yapılan melissopalinolojik incelemeler, Anzer balının çok daha çeşitli bitkilerden elde edildiğini ortaya koydu. Analizlerde Apiaceae, Asteraceae, Ericaceae, Fabaceae, Lamiaceae, Liliaceae ve Rosaceae familyalarına ait polenlerin yoğun olarak bulunduğu, Cistus, Geranium, Myosotis, Onobrychis, Plantago, Ranunculus, Rhododendron, Rumex ve Thymus cinsi polenlerin ise daha düşük oranlarda yer aldığı belirlendi.
Aynı çalışmada, Anzer balında flavonoid yapılı hesperidin, krisin ve pinosembrin gibi doğal bileşiklerin yüksek seviyede olduğu tespit edildi. Bu durum, balın tıbbi değerini artıran önemli bir faktör olarak öne çıkıyor. Toplamda 42 polen türünün bulunduğu Anzer balında, en sık rastlanan polenler Asteraceae (%16), Fabaceae (%14), Lamiaceae (%14) ve Rosaceae (%8) cinslerindendi.
Anzer balını diğer ballardan ayıran önemli bir özellik de, Myosotis cinsi bitki polenlerinin daha az bulunmasıdır. Ayrıca, antibakteriyel özelliklerle ilişkilendirilen absisik asit, apigenin, isoramnetin, kaempferol, rutin, sinnamik asit ve şiringik asit gibi bileşiklerin yüksek seviyelerde olması, Anzer balının sağlık açısından değerini artırmaktadır.
ANZER BALININ SAĞLIĞA FAYDALARI
Uzmanlar, Anzer balının içeriğinde yüksek oranda vitamin, mineral ve antioksidan bulunduğunu belirtiyor. Düzenli ve kontrollü tüketimde sunduğu bazı faydalar şunlar:
- Bağışıklık sistemini güçlendirir.
- Enerji verir, yorgunluğu azaltır.
- Soğuk algınlığı ve grip gibi hastalıklara karşı koruma sağlar.
- Sindirim sistemini destekler.
- Doğal bir antioksidan kaynağıdır.
ANZER BALI VE ALTERNATİF TIP
ize halk kültüründe, bronşit tedavisinde Anzer balı ve yayla sütü birlikte kaynatılır ve 20 gün boyunca her gece yatmadan önce 1 su bardağı tüketilirdi. Bölge halkı ayrıca bademcik iltihabı, farenjit, ülser ve sıyrık gibi rahatsızlıklar için de Anzer balını doğal bir tedavi yöntemi olarak kullanmıştır.
Yanık yaralarının iyileştirilmesinde merhem gibi uygulanan Anzer balının, yaraların kapanmasında başarılı sonuçlar verdiği aktarılmaktadır. Bir araştırmada, Anzer balı, kestane balı ve Manuka balı laboratuvar ortamında çizik testi yöntemiyle karşılaştırılmış ve Anzer balının hücre çoğalmasını en fazla hızlandıran bal olduğu belirlenmiştir.
Bunun yanı sıra, Anzer balı bazı kişiler tarafından yüksek tansiyon, damar hastalıkları ve sertleşme sorunlarının tedavisinde destekleyici olarak kullanılmaktadır.
