Türk ve İslam Eserleri Müzesi, zengin koleksiyonlarıyla tarihe ışık tutuyor

Koleksiyonunda yer alan 1700 civarında halı ve 500'e yakın kilimle "dünyanın halı müzesi" olarak tanınan müze, 13. yüzyıla tarihlenen 3 Selçuklu halısı ve birisi Danimarka'da sergilenen Cizre Ulu Cami'nin kapısıyla ziyaretçilerinin ilgi odağı oluyor.

KÜLTÜR-SANAT 26.04.2021, 23:02
13
Türk ve İslam Eserleri Müzesi, zengin koleksiyonlarıyla tarihe ışık tutuyor

Osmanlı İmparatorluğu döneminde açılan son müze olma özelliğini taşıyan Türk ve İslam Eserleri Müzesi (TİEM), erken İslam, Osmanlı ve Selçuklu dönemi koleksiyonlarıyla bilim ve tarih dünyasına ışık tutuyor.
AA muhabirinin derlediği bilgiye göre, 19. yüzyılın sonundan itibaren Osmanlı coğrafyasındaki cami, mescit, tekke, zaviye ve türbe gibi vakıf binalarında bulunan tarihi eserlerin çalınması üzerine bir müze kurulması kararlaştırıldı.

Sadrazam Hilmi Paşa'nın bu eserlerin kaçırılmasını önlemek için gümrüklere yazı göndermesinin ardından Şeyhülislam Evkaf Nazırı Hayri Efendi'nin girişimleri ile müze kuruldu.

Evkaf-ı İslamiye Müzesi adıyla Süleymaniye Külliyesi içinde yer alan İmaret Binası'nda 27 Nisan 1914'te ziyarete açılan müzenin adı, Cumhuriyet'in ilanından sonra 1924'te Türk ve İslam Eserleri Müzesi olarak değiştirildi.

Müze, 1983 yılına kadar faaliyetlerini İmaret Binası'nda sürdürdükten sonra Osmanlı sivil mimarisinin önemli yapılarından biri olan Sultanahmet Meydanı'ndaki Pargalı İbrahim Paşa Sarayı'na taşındı.

Türk ve İslam Eserleri Müzesi, koleksiyonlarında bulundurduğu binlerce eserle yerli ve yabancı tarih meraklılarını bekliyor.
"Dünyada hiçbir müzede 3 Selçuklu halısını bir arada görme şansımız yoktur"
TİEM Müdürü Ekrem Aytar, AA muhabirine yaptığı açıklamada, müzenin erken İslami dönemden Osmanlı ve Cumhuriyet'in ilk yıllarına ait İslam ve Türk sanatındaki özel eserleri barındırdığını aktardı.

Müzenin zengin bir halı koleksiyonuna sahip olduğuna dikkati çeken Aytar, "Bizim müzemiz aynı zamanda dünyada halı müzesi olarak da tanınmaktadır. Bunun nedeni de yabancı yayınlarda daha çok halılarımız ön plana çıkmıştır. Burada Selçuklu döneminden kalma 3 halımızı sergilemekteyiz. Bunlar 13. yüzyıla tarihlenmektedir ve dünyada hiçbir müzede 3 Selçuklu halısını bir arada görme şansımız yoktur." dedi.

Aytar, koleksiyonda 1700 civarında halının yanı sıra 500'e yakın Türk kültürünün önemli bir objesi olan kilim ile İran ve Kafkasya bölgesinden gelen halıların yer aldığını söyledi.

"TİEM'in en ünlü eserlerinden biri Cizre Ulu Cami kapısıdır"
Orta Çağ'ın maden sanatının TİEM'de en ünik şekilde görülebileceğini dile getiren Ekrem Aytar, şöyle devam etti:

"Cizre Ulu Cami'nin kapısı bütün dünyada meşhurdur. Müzemizin en ünlü eserlerinden de biridir. Cizre Ulu Cami biliyorsunuz maden sanatının en ünik örneklerini göstermektedir. İbn-i Cezeri'nin otomat eserinden esinlenerek yapılmıştır. Üzerinde 2 ejder motifi, ortasında aslan vardır. Kapı kanadı 2 taraflıdır. Bunlardan biri maalesef 1969 yılında çalınmış ve yurt dışındaki Danimarka'daki özel bir müzeye götürülmüştür. Bundan dolayı Cizre Ulu Cami'nin kapısı o tarihte yerinden alınarak Mardin Müzesi'ne getirilmiştir. Ama ilerleyen tarihlerde daha fazla insanın bunu ziyaret edebilmesi amacıyla Türk ve İslam Eserleri Müzemize nakledilmiştir ve bugün de gelen ziyaretçilerimizin en ilgisini çeken eserlerden biri budur."

Aytar, müzenin zengin bir yazma eser koleksiyonunu da bulundurduğunu ifade ederek, "Emevi, Abbasi, Endülüs, Selçuklu, Osmanlı dönemine ait çok farklı yazma eserler, Kur'an-ı Kerimler, Hadikatü's-Süada ve Muhyiddin İbni Arabi'nin eserini müzemizde görme şansımız mevcut." dedi.

TİEM'in her seksiyonunun aslında kendi başına bir müze olabilecek kadar zengin olduğunun altını çizen Aytar, şunları aktardı:

"Müze depolarımızda farklı koleksiyonlardan 40 bine yakın eserimiz mevcut. Taş eserlerimiz de var. Taş eserlerimizde mezar taşları, bunun yanında saraylardan, sivil mimarilerden gelen Selçuklu'nun özellikle eserlerini görmek mümkündür. Son dönem açtığımız Kutsal Emanetler bölümümüz var. Kutsal Emanetler biliyorsunuz Topkapı Sarayı'nda sergilenmektedir. Fakat Türk İslam eserlerinde de bol miktarda böyle bir envanterimiz olduğu için geçtiğimiz yıllarda 'Mukaddes Emanetler' diye geçici bir sergi düzenlenmişti. Çok ilgi gördüğünden dolayı 'Mukaddes Emanetler' kalıcı bir sergi olarak müzemize dahil edildi.

Peygamber Efendimizin sakal-ı şerifleri, hilye-i saadetleri, nakş-ı kadem-i şerifi yani 2. Mahmut Türbesi'nden gelen mübarek ayak izlerini burada görmek mümkündür. Yine burada ülkemizin en ünlü hattatlarının yazdığı hilye-i şerifler ile Kazasker Mustafa İzzet Efendi'nin hilyesini burada görme şansımız var. Yine o sakal-ı şeriflerin muhafazaları, çekmeceleri de orijinal şekilde müzemizde sergilenmektedir."

Etnografya bölümünde Osmanlı İstanbul'u her ayrıntısıyla görülebiliyor

banner153
Ekrem Aytar, 2019'da açılan Etnografya bölümünü gezecek ziyaretçilerin 18, 19. ve 20. yüzyılın başlarındaki Osmanlı İstanbul'unu her ayrıntısıyla görebileceklerini vurgulayarak, "Burada mesire alanlarının, o dönemdeki bir kahve kültürü ile bir hamam kültürünün canlandırılması vardır. Bu hamamda neler var? Bunları görme şansını elde edebiliyoruz. Yine o dönemde İstanbul hanımlarının nasıl giyindikleri, giyim kuşam ile ilgili de güzel örneklerimizi burada sergilemekteyiz." diye konuştu.

Etnografya bölümünde aynı zamanda Türk halıların nasıl dokunduğuna dair replikaların yer aldığını belirten Aytar, "19. yüzyılın sonunda İstanbul'un resmedildiği ünik bir halıyı da orada görebiliriz. Bir ressam edasıyla Haliç'i, Galata Kulesi'ni, o dönemde var olan camileri bütün hepsini bu halıya ince ince motif şeklinde işlemiştir ecdadımız. Bizim Etnografya sergimizin öne çıkan eserlerinden biri de bu İstanbul manzarayı umumiyesi olan halımızdır." ifadelerini kullandı.

Aytar, müzenin dikkati çeken eserlerine de değinerek, şu bilgileri verdi:

"Bizim her bir eserimiz gerçekten çok önemli. Hz. Osman ve Hz. Ali'ye izafe edilen 2 Kur'an-ı Kerim mevcuttur. Hazreti Osman Efendimize nasıl izafe ediliyor? Giriş kısmında Hazreti Osman bin Affan yazdığı gibi bir kitabesi olduğundan dolayı ona izafe ediliyor. Gerçekten bu çok önemli bir eser. Yine ziyaretçilerimizin en ilgisini çeken özellikle yerli ziyaretçilerimizin, en eski Türkçe mealli Kur'an-ı Kerimdir. İlhanlılar döneminde Karahanlılar Türkçesiyle yazılmış olan bir Kur'an-ı Kerim'dir ve bu ilk Türkçe meal olarak kabul edilmektedir. 1333 tarihine tarihlenmekte."

"Anne ve bebek mezarı taşı büyük ilgi görüyor"
En erken dönemden Osmanlı dönemine kadar gelen ahşap eserlerin de müze koleksiyonun yer aldığını söyleyen Aytar, "Samarra'da yapılan ilk İslami arkeolojik kazılarda çıkmış olan ahşap eserler, oradaki resimli, ünik eserler, yine Selçuklu döneminden kalma rahleler, kapı kanatları bunlar da müzemizde sergilenmektedir. Ahşap eserlerimizin arasında ziyaretçilerimiz Konya'dan Seyyid Mahmud Hayrani Türbesi'nin sandukasını da göreceklerdir. Gerçekten ahşap işçiliğinin muhteşem bir eseridir. Seyyid Mahmut Hayrani Türbesi'nde üç tane sanduka vardır. Seyyid Mahmud Hayrani'nin oğlu Ali Efendi'nin sandukasının tabut kısmı maalesef çalınmış ve o da Cizre Ulu Cami gibi Danimarka'daki özel müzede sergilenmektedir." açıklamasını yaptı.

Ekrem Aytar, müzenin geçici sergisine eklenen anne bebek mezarının da büyük ilgi gördüğünü vurgulayarak, şunları kaydetti:

"Humbarahane muvakkiti Hafız Osman Efendi'nin hanımı Şerife Hanife Bacı doğum esnasında maalesef hem kendi hayatını hem de bebeğin hayatını kaybetmiştir. Bunun üzerine Hafız Osman Efendi eşine ve oğluna bir mezar taşı yaptırmıştır. Bu mezar taşında Hanife Hanım'ın mezar taşının tam ortasına anne karnındaki bir bebek gibi, bebeğin mezar taşı işlenmiştir. Bu şu ana kadar araştırmacıların bize iletmiş olduğu sonuçlara göre ülkemizde tek örnektir ve sergi sonunda da kalıcı seksiyonlarımızda sergileyeceğiz."

Şam Evrakı Koleksiyonu 200 bine yakın varak içeriyor
Türk ve İslam Eserleri Müzesi'nde, Şam Evrakı Koleksiyonu'nda başlı başına bir müze olabilecek şekilde 200 bine yakın varakın mevcut olduğunu aktaran Aytar, şunları anlattı:

"İslam'ın ilk büyük camilerden Emevi Camisi'nin avlusundaki beytülmal dediğimiz hazine dairesinde İslam'ın en erken dönemlerinden itibaren Kur'an-ı Kerimler ve yaprakları, varaklar, dini eserler toplanmaktadır. 1911'de Şam Emevi Camisi'nde bir yangın çıkar ve maalesef bu yazma eserler büyük oranda tahrip olur. Söndürme esnasında kullanılan su, oradaki varaklarda mürekkebin akmasına, bir kısmının zayi olmasına neden olmuştur. Bunun üzerine yangından sonra bunlar İstanbul'a nakledilmiştir ve ilk arkeoloji müzesi, o zamanki ismiyle Müze-i Hümayun'a getirilmiştir. 1914'te de müzemiz Evkaf-ı İslamiye Müzesi olarak kurulduğunda bu Şam Evrakı bize devredilmiştir. Araştırma yapan akademisyenlerimiz ile yaptığımız iş birliği içerisinde bu evrakı okuma çalışmaları yapılmaktadır ve Şam Evrakı'nın bir kısmı bizim seksiyonumuzda aynı o zamanki Şam Emevi Camisi'nin hazine dairesi gibi düzenlenmiş bir vitrin içerisinde sergilenmektedir.

En son yapılan araştırmalar sonucunda da bu evrakın hepsini okuyup, bunları farklı şekillerde ziyaretçilerle buluşturmayı düşünüyoruz. Bu amaçla hazırladığımız ve ramazan ayına denk getirdiğimiz İnanç ve Sanat Sergimizde de bu Şam Evrakı'ndan bir hayli özel olanlarını sergiledik. Mesela bunların arasında geleneksel tıp metotlarını anlatan varaklar var. Farklı dönemlerin Kur'an-ı Kerim yaprakları, dua kitapları var. Matta İncili'nin Arapça harflerle yazılmış dokuz yaprağı da vardır."

Aytar, salgın dönemiyle birlikte ziyaretçi sayılarının düştüğünü dile getirerek, "Fakat bizim müzemizi bilen, buranın bağımlısı olan ziyaretçilerimiz var. Bunlar hiçbir zaman için bizden ayrılmıyorlar. Zaman zaman buraya gelip müzemizi ziyaret ediyorlar. Yabancı ziyaretçilerin ilgisinden de memnunuz. Turlar halinde buraya gelip müzemizi ziyaret ediyorlar." ifadelerini sözlerine ekledi.

Depolardaki 40 bine yakın eser de geçici sergilerle sunuluyor
Türk ve İslam Eserleri Müzesi aynı zamanda depolarında bulunan farklı koleksiyonlardan 40 bine yakın eseri de geçici sergilerle sanatseverlerle buluşturmaya devam ediyor.

Dijitale aktarılan ve araştırmacılara da açık olan depolardaki eserleri, yıl süresince incelemek isteyen akademisyenler ya da uzmanlar müracaat yapabiliyor.

Sultanahmet Camisi'ni ve meydanını en iyi şekilde görebilen, müzenin sahip olduğu avlu da yerli ve yabancı ziyaretçilerin ilgisini çekiyor.

Hatice Sultan'ın düğünü ile Kanuni Sultan Süleyman'ın 3 oğlu Şehzade Mustafa, Mehmet ve Selim'in sünnet düğünlerinin yapıldığı, ayrıca seyirlik teras olarak da kullanılan avluda ziyaretçilerin müzeyi gezerken dinlenebilmeleri için bir kafeterya da yer alıyor.

Müzede yakın zamanda açılan Ayasofya Vakfiyesi nüshası, tarihi Kur'an-ı Kerimler, Hilye-i Saadet ve hat levhaları ile İbnü'l-Arabi'nin Fütuhatü'l-Mekkiyye'sinin de arasında bulunduğu pek çok kıymetli eseri barındıran "İnanç ve Sanat" sergisi ise 30 Temmuz'a kadar ücretsiz gezilebilecek.
 

Yorumlar (0)
banner49
Günün Anketi Tümü
Çayeli Belediyesi'nin çalışmalarını nasıl değerlendiriyorsunuz?
18°
orta şiddetli yağmur
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 38 81
2. Fenerbahçe 38 79
3. Galatasaray 38 78
4. Trabzonspor 38 67
5. Hatayspor 38 60
6. Sivasspor 38 59
7. Alanyaspor 38 57
8. Gaziantep FK 38 55
9. Karagümrük 38 54
10. Göztepe 38 51
11. Konyaspor 38 48
12. Rizespor 38 45
13. Malatyaspor 38 44
14. Başakşehir 38 44
15. Kasımpaşa 38 43
16. Antalyaspor 39 43
17. Kayserispor 38 40
18. Ankaragücü 38 38
19. Erzurumspor 39 37
20. Gençlerbirliği 38 35
21. Denizlispor 38 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 33 67
2. Giresunspor 33 67
3. Samsunspor 33 67
4. İstanbulspor 33 61
5. Altay 33 60
6. Altınordu 33 57
7. Ankara Keçiörengücü 33 55
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 33 47
10. Bursaspor 33 46
11. Bandırmaspor 33 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 33 35
14. Adanaspor 33 34
15. Menemenspor 33 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 33 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 35 80
2. M. United 33 67
3. Chelsea 35 64
4. Leicester City 35 63
5. West Ham 34 58
6. Liverpool 34 57
7. Tottenham 35 56
8. Everton 33 52
9. Leeds United 35 50
10. Arsenal 34 49
11. Aston Villa 33 48
12. Wolverhampton 34 42
13. Crystal Palace 34 41
14. Newcastle 35 39
15. Brighton 34 37
16. Southampton 34 37
17. Burnley 34 36
18. Fulham 34 27
19. West Bromwich 34 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 35 77
2. Barcelona 35 75
3. Real Madrid 34 74
4. Sevilla 34 70
5. Real Sociedad 35 56
6. Villarreal 34 52
7. Real Betis 34 51
8. Athletic Bilbao 35 46
9. Granada 34 45
10. Celta de Vigo 34 44
11. Cádiz 35 43
12. Osasuna 35 41
13. Levante 35 39
14. Valencia 34 36
15. Getafe 34 34
16. Deportivo Alaves 35 32
17. Real Valladolid 34 31
18. Huesca 35 30
19. Elche 35 30
20. Eibar 34 26
Namaz Vakti 09 Mayıs 2021
İmsak 03:18
Güneş 05:01
Öğle 12:19
İkindi 16:13
Akşam 19:28
Yatsı 21:04