Tarihi zeka ve strateji oyunu 'Mangala' UNESCO listesinde

Dünya Etnospor Konfederasyonu Yönetim Kurulu Üyesi Nalcıoğlu, "Mangala çok eski dönemlere dayanan, Osmanlı döneminde de çok yaygın bir şekilde oynanan, günümüzde de yaygınlığını sürdüren bir Türk zeka ve strateji oyunudur." dedi

KÜLTÜR-SANAT 21.12.2020, 10:38
21
Tarihi zeka ve strateji oyunu 'Mangala' UNESCO listesinde

Dünya Etnospor Konfederasyonu Yönetim Krulu Üyesi ve Hacı Bayram Veli Üniversitesi Geleneksel Sporları Araştırma ve Uygulama Merkezi Yöneticisi Dr. Zeynep Nalcıoğlu, Türk strateji ve zeka oyunu "Mangala"nın UNESCO listesine kaydedildiğini bildirdi.

Nalcıoğlu, tarihi zeka ve strateji oyunu olarak tanımlanan "Mangala"nın insanlığın ortak mirası olarak UNESCO listesine dahil edilmesiyle ilgili AA muhabirine açıklamalarda bulundu.

Mangala'nın bir Türk zeka ve strateji oyunu olduğunu ifade eden Nalcıoğlu, "Mangala'nın temeli çok eski dönemlere dayanıyor, hatta Şanlıurfa'da Göbeklitepe'de yapılan araştırmalarda orada da bir mangala oyun alanına rastlandı. Hatta daha önce Gaziantep Müzesi'nde de mangala kayası adı verilen bir mangala düzeneği vardı. Mangala gerçekten çok eski dönemlere dayanan ama Osmanlı döneminde de çok yaygın bir şekilde oynanan günümüze kadar ulaşan günümüzde de yaygınlığını sürdüren bir Türk zeka ve strateji oyunudur." bilgisini verdi.

Zeynep Nalcıoğlu, mangalanın Türkiye'de hangi illerde daha çok oynandığına ilişkin de "Ülkemizde çok yaygın bir şekilde pek çok yerde oynanıyor. Ancak farklı isimler alıyor. Şu anda listeye de genel bir adı olarak "Göçürme" ismiyle yer aldı. Yani "Mangala" ve "Göçürme" adıyla kaydedildi. Çok yerde oynandığı için de "Hane", "Altı ev", "Kuyu", "Mele" gibi pek çok farklı adı da var "Mangala"nın. Anadolu'nun pek çok yerinde farklı adlarla anılıyor." dedi.

Birçok bölgede farklı isimlerle anıldığı için oynanış şekillerinin de buna bağlı olarak değiştiğini anlatan Nalcıoğlu, "Genel oynanış şekli şu şekilde; iki kişi oynuyor, 6'şar tane olmak üzere 12 tane hane ya da çukur adı verilen bölümler var ve oralara 6'şar tane taş konuyor, toplam 48 tane taş ile oynanıyor. Bu en yaygın oynanışı, en çok taşı toplayan da oyunu kazanmış oluyor. İki grup şeklinde oynanabilen, daha fazla taş sayısıyla oynanabilen çeşitleri de var." diye konuştu. 

"Her taşın bir askeri temsil ettiği, baba ocağının hiç boş bırakılmadığı.."
Dr. Nalcıoğlu, "Anadolu'nun pek çok yerinde toprak kazılarak da oynanıyor, zaten öyle ortaya çıkıyor, aslında ilk oynanış şekillerinde biz bir mangala tahtası değil toprağa kazılarak oynanma görüyoruz. Dünyanın pek çok yerinde de yaygın bir oyun ama Türk kültüründe farklı özellikleri var. Türkiye'de en çok şu yaygındır; stratejiye dayalı bir oyun olduğu bilinir, o yüzden de 'her taşın bir askeri temsil ettiği, baba ocağının hiç boş bırakılmadığı için Türk kültüründe mangaladaki kuyuların da hiç boş bırakılmadığı, iki başlılık Türk askeri sisteminde çok rastlanmadığı için o yüzden çiftleme diye kuralların olduğu ve bununla ilişkilendirilen aslında Türk kültürüne özgü de bir sistemi var, biz de oynanan şeklinin." değerlendirmesinde bulundu.

Dünyada oynanış şekillerine yönelik de Nalcıoğlu, "Biz bunun Afrika'da tohumlarla da oynandığını görüyoruz. Tohum saçma, işte baharın gelişini kutlamakla ilişkilendirildiğini de görüyoruz. Özellikle "Göçürme" adıyla genel olarak biliniyor, ama bugün "Mangala" adıyla yaygınlaşmış." açıklamasını yaptı.

"Kazakistan'da "Dokuz Kumalak", Kırgızistan'da "Tokuz Korgool" olarak biliniyor"
Zeynep Nalcıoğlu, mangalanın UNESCO listesine dahil edilmesiyle ilgili yapılan çalışmalar konusunda ise şu ifadeleri kullandı:

"İlk önce ulusal envantere kaydediliyor. Bizim de "Mangala" dosyamız öncelikle Kültür Bakanlığı tarafından envantere kaydedildi. Daha sonra geçen yıl ocak ayında Kazakistan ve Kırgızistan'ın da temsilcileriyle birlikte İstanbul'da Türkiye'nin moderatörlüğünde Dünya Etnospor Konfederasyonunun ev sahipliğinde ilk toplantımızı gerçekleştirdik. Bu oyunlar Kazakistan'da "Dokuz Kumalak", Kırgızistan'da "Tokuz Korgool" olarak biliniyor, taş sayıları ve çukur, hane sayıları farklılaşıyor ama temel sistem aynı. Taşları bir kuyudan bir kuyuya 'göçürme' yani taşıma ve hanede en çok taşı toplama. UNESCO'nun listesine zaten ortak dosya olarak "Tokuz Kumalak", "Tokuz Korgool" ve "Mangala-Göçürme" adıyla kaydedildi. Kırgızistan ve Kazakistan'dan da temsilcilerin katıldığı Kültür Bakanlığı, UNESCO Türkiye milli komisyonu ve sivil toplum kuruluş temsilcileriyle birlikte son toplantımızı yaptık. Bu toplantıda dosyamızı yazdık, herkes elindeki verileri paylaştı."

"Sonra ortak bir dille üç ülke bir dosya yazdık, dosyada oyunun özelliklerine ve neden UNESCO'ya girmesi gerektiğine yer verdik. Kültürel boyutuna, doğayla bağlantısına, oyuna başlarkenki sözlü kültürle ilişkisine de yer verdik. Görsellere de yer vererek dosyayı UNESCO'ya sunduk." diyen Dr. Nalcıoğlu, şöyle devam etti:

"Bu yıl Jamaika'da yapılması planlanan UNESCO toplantısı Kovid-19 nedeniyle çevrim içi gerçekleştirildi. Geçen yıl Kolombiya'da 'Geleneksel Türk okçuluğu'nu kaydettirmiştik. UNESCO merkezi, Jamaika'nın ev sahipliğinde çevrim içi toplantı yaptı ve UNESCO'nun insanlığın somut olmayan kültürel mirası temsili listesine "Mangala-Göçürme" adıyla kaydedildi."

"Divanu Lugati't-Türk'te bile "Göçürme, Köçürme" adıyla yer alıyor"
Mangala'nın Şanlıurfa ile ilişkisine yönelik de Nalcıoğlu, "Şanlıurfa'da Göbeklitepe'de çıkan mangalaya dair alan bizi çok eski bir tarihe götürdü. En eski oynanış yeri Şanlıurfa diye o yüzden anılıyor. Bu oyun, Divanu Lugati't-Türk'te bile "Göçürme, Köçürme" adıyla yer alıyor, dolayısıyla çok tarihi bir oyun." dedi.

Nalcıoğlu, mangalayı nasıl koruyacak ve gençlere nasıl ulaştıracaklarına yönelik de "UNESCO'ya kaydedilme nedeni de bunun yaşayabilirliğini nasıl sağlayacağız. Özellikle Dünya Etnospor Konfederasyonu bu oyunu yaygınlaştırdı, diyebiliriz. Evet bu oyun yaygındı ama bugün neredeyse bütün okullarda bir Türk zeka ve strateji oyunu olarak oynanıyor. Hatta görme engelliler için bu oyunun erişilebilirliğini artırdık ve onlar için özel tahtalar ürettik. Dolayısıyla bu oyunun herkes tarafından oynanabilir olmasını sağlamaya çalışıyoruz." şeklinde konuştu.

Mangala turnuvalarının düzenlendiğini belirten Nalcıoğlu, "Salgın döneminde özellikle Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi olarak çeşitli çevrim içi içerikler üreterek evlerde nasıl ailemizle oynayacağız, dedik. Bunlara dair içerikler ürettik, bu oyun gerçekten sadece çay tabaklarıyla evdeki kuru bakliyatla oynanabilen bir oyun. Aileler evlerinde çoçuklarıyla birlikte bu oyunu nasıl oynar, bu kuşaklar arası aktarımı nasıl destekleriz, bir dede torunuyla nasıl oynar bununla ilgili de faaliyetler yürütüyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

Zeynep Nalcıoğlu, "Dünya Etnospor Konfederasyonu da bu oyunun nasıl dijitalleştirilebileceğini, gençlere nasıl bir içerik üreterek sanal ortamda oynayabileceklerine dair çalışmalar yürütüyor. Çok yönlü bu oyun yaşatılmaya çalışılıyor. Bugün çocuklara sorduğumuzda pek çok çocuk okullarda bu oyunu öğreniyor, derslerde de artık var." diyerek açıklamasını tamamladı. 

Yorumlar (0)
banner49
Günün Anketi Tümü
Çayeli Belediyesi'nin çalışmalarını nasıl değerlendiriyorsunuz?
12°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 20 44
2. Galatasaray 20 39
3. Fenerbahçe 19 39
4. Gaziantep FK 20 35
5. Trabzonspor 20 33
6. Hatayspor 20 32
7. Alanyaspor 19 31
8. Karagümrük 20 30
9. Malatyaspor 20 27
10. Antalyaspor 20 26
11. Göztepe 20 25
12. Rizespor 20 25
13. Sivasspor 19 24
14. Başakşehir 20 24
15. Konyaspor 20 23
16. Kasımpaşa 19 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 19 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 20 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 18 38
2. Samsunspor 18 36
3. İstanbulspor 17 34
4. Altay 18 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Ankara Keçiörengücü 18 31
7. Bursaspor 18 30
8. Tuzlaspor 18 30
9. Altınordu 17 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 18 19
14. Akhisar Bld.Spor 18 16
15. Menemen Belediyespor 17 16
16. Balıkesirspor 18 16
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Aston Villa 17 29
9. Chelsea 19 29
10. Southampton 18 29
11. Arsenal 19 27
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 19 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 18 47
2. Real Madrid 19 40
3. Barcelona 19 37
4. Sevilla 19 36
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 20 28
8. Real Betis 20 27
9. Celta de Vigo 20 24
10. Cádiz 20 24
11. Levante 19 23
12. Getafe 18 23
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 20 20
15. Eibar 20 20
16. Real Valladolid 20 20
17. Osasuna 20 19
18. Deportivo Alaves 20 18
19. Elche 18 17
20. Huesca 20 13
Namaz Vakti 25 Ocak 2021
İmsak 05:59
Güneş 07:28
Öğle 12:35
İkindi 15:09
Akşam 17:33
Yatsı 18:56