09.03.2021, 08:22 5805

Küflü peynirin kokusu ne güzeldi…

“Naliya/Nalia(Serender), ambar” ismini verdiğimiz ve genellikle Orta ve Doğu Karadeniz bölgesine özgü, kırsal bölgelerde görülen ve “kiler” olarak kullanılan mimari yapılarımız vardır. Vermiş olduğum her üç isimdeki yapıların arasında fazla fark yoktur ve değişik isimlerle anılsalar da aynı amaca yönelik yapılmış yapılardır.
Bu yapılar, çoğu zaman dört direk üzerine oturtulmuş oda büyüklüğünde olan ahşap yapılardır. Ortak özellikleri hepsinin de evin dışında bulunmalarıdır.
Yerden yüksekliği yaklaşık 6-8 metredir ve genellikle kare şeklinde tasarlanmış olan bu yapıların Karadeniz’de asırlardır kullanıldığı bilinmektedir. 
Yapımında ahşap dışında herhangi bir malzeme kullanılmamaktadır. Yapının üstü sac veya çam ağacından çıkartılan "hartuma" adı verilen yassı olarak yontulmuş ya da kesilmiş tahtalarla örtülür. 
Bu yapıların yan taraflarında 20–30 cm. boyunda, bir buçuk iki santim genişliğinde ızgaralar bulunur. Izgaralar yapının içerisine “hava döngüsü” oluşturarak burada saklanan yiyeceklerin bozulmasını önler.

Çayeli Senoz Vadisindeki köylerimizde de evin dışında “naliya-ambar” ismini verdiğimiz yiyeceklerin saklandığı ahşaptan yapılmış özel yapılar bol miktarda vardır.
Özel mimarisi olan ahşaptan yapılan bu yapıların ince ahşap işçiliğinin güzel örnekleri ilk bakışta göze çarpar. 
En güzel örneklerinden olanların bir kısmı günümüzde Senoz Vadisinin birçok köyünde hala dimdik ayakta durmaktadır.
Mesela Uzundere Köyüne uğradığım zaman “Miktadın evine” ait olan “Naliya’yı” yakından incelerim. Değişik ve çok hoş bir mimarı üslupla yapılan bu naliya hem güzel duygular hem de çok güzelde resim verir insana. Bahsi geçen yapı neredeyse üç katlıdır. Keza her memlekete gittiğimde Ormancık, Yenice, Yeşiltepe, Çataldere, Çukurluhoca, Seslidere ve Başköy Köyünde de “Naliya’ların” çok güzel örneklerini yakından görüp incelerim.

Yaz aylarında üretilen “yiyeceklerin” kış boyunca saklanması için zararlı böcek ve kemirgenlerin ulaşamayacağı tarzda yapılmış olan Naliyaların içinde “orak, tahra, mikap, gelberi, sepet vs” gibi araç ve gereçler içinde yer ayrılmıştır. 
Eski günlerde Senoz Vadisindeki köylüler hayvancılık yapmak için 2 bin metrenin üstünde bulunan yaylalara çıkarlardı. Her yıl yapılan yaylacılık neticesinde elde edilen katıklar için ambarlarda özel yapılan kadılar, kışın tüketilmek üzere “peynir, yağ, minci” ile dolup taşardı. 
Hele arıcılık işi da verimli geçmişse o yaz “bal kadıları da” ağzına kadar bal ile dolu olurdu. Özellikle sonbaharda yetişen armut ve elma çeşitleri, kestane dizimleri de bu ambarlarda saklanırdı. 
Ambarlarda saklanan bir başka şeyde tahıl ürünleriydi. 
Su değirmeninde öğütülmek için kurutulan mısırlar ve çarşıdan alınan buğday unu ve baklagiller ve köylerde yapılan fasulye ve pazı turşuları bu ambarlarda saklanırdı. 
O yıl hasat çok fazla olmuşsa “arap ve kabakların” fazlası da ambara konur saklanırdı.

Bizimde köyde bir ambarımız vardı ve bugün hala ayaktadır. Çocukluğumuzda ambar hemen evin arkasında kurulmuş ve iki katlı olan dörtken bir yapıydı. Ambarın altına Sonbaharda tarlalardan topladığımız fasulye h/ğarçılarının konulduğu genişçe bir alan vardı. Aynı zamanda biz çocuklarında oyun alanının içindeydi bu yer. 
Ambarın üst katına çıkmak için yaklaşık on basamağı olan ahşap bir merdiven yapılmıştı. Eğer sonbahar ya da kış ayı ise ambarın önündeki bahçede ekilen kendir, fasulye gibi bitkiler toplandığı için “orta mahallenin” çocukları için kocaman bir oyun alanına dönüşürdü burası.

Çocukluğumda zihnime kazınan en önemli seslerden bir tanesi de rahmetli Emine (Mineyimiz) Yengemin; “hadi yavrularım bana eşlik edin ambara gidelim biraz katık, birazda meyve alalım”  sesiydi. 
Bu seslenişin biz evin çocuklarındaki karşılığı bugün ki süper marketlere ebeveynleriyle alışverişe giden çocukların asla yaşayamayacakları güzellikteki bir duygunun sesiydi. 
Kapıdan sırayla çıkan biz çocuklar rahmetli “Mineyimizin” peşine takılır, bahçeyi geçerek ambarın merdivenlerine ulaşırdık. İpe dizilir gibi merdivenin basamaklarından çıkar ve ambarın kapısına ulaşırdık. Bugün bile ambarın kapısını büyük anahtarı ile açmak o günleri hatırlattığı için zaman zaman köye gittiğimde yeri değişmiş olsa da ambarın kapısını açıp içine bakmayı çok severim. Ambarın bizim evin insanları için bir başka önemi de işlemeli giriş kapısının hemen üstünde “yedi kuşak” dedelerimizin çıkmayan kırmızı bir boyayla isimlerinin yazılmış olmasıdır.

Kapı açıldıktan sonra içerden dışarıya gelen koku eşliğinde ambarın içine girmek bizim için bulunmaz bir nimetti. Ambarda her şey gözümüzün önündeydi. Üstelik bizi ambara çağıran cömertliği dillere destan bir annemiz vardı yanımızda. Asla hiçbir şey demezdi bize ve biz çocuklar neşe içinde ambarın tam ortasında açılan geniş bir alanın içindeki sonbaharda toplanan tüm meyvelerin saklandığı “meyveliğin” içinde bulurduk kendimizi.
Rahmetli Mineyim peşine getirdiği sahanlara, bal, tereyağı, peynir ve minci koyar, beline doladığı peştemalının içini de “armut ve elmalarla” doldurur sonrada bize seslenirdi ; “ bu kadar yeter hayde eve gidelim.” 
Eve dönüş yolunda merdivenlerden inenimiz çok az olurdu. 
Merdivenden inme yerine yaklaşık iki metre yüksekte olan ambarın orta katından zemine atlardık. Bu yükseklik yaramazlık yapmamız için çok idealdi ve buradan aşağıya sırayla toprağın üstüne atlamak çocuk oyuncağıydı. Tabii zaman zaman dizlerimizin üstüne düştüğümüz ve yüzümüzün gözümüzün çamura bulandığı da olmuyor değil.

Şunu da yeri geldiği için söylemeliyim. 
Bugün şehirlerde ki süper marketlerde bin bir çeşit yiyecek, içecek ve giyecek çeşitliliğinin hiç birisi “ambar marketin” güzelliğini yaşayan bizler için çok bir şey ifade etmemektedir! 
Çocukluğumuzda ambarın içinde ciğerlerimize kadar çektiğimiz “küflü peynirin kokusunun” bize verdiği mutluluğu bugün süper marketlerin raflarındaki süslü ambalajlı ve katkı maddeli hiçbir yiyecek vermemektedir.

Görüşmek üzere; Allah’a emanet olun…

Yorumlar (8)
Dağkağan 2 ay önce
Keyf alarak okudum. Özellikle ambara gidiş ve dönüşleriniz çok hoş :))
Osman Kurt 2 ay önce
Bir sevdadır Karadeniz.Kalemin yüreğin var olsun.
Hızır Yılmaz 2 ay önce
teknoloji her şeyi mahvetti,insanoğlu rahata alıştı eski günler geri önün için dönmez bir daha.
Senozlu 2 ay önce
Nerde eski yaylacılarki katıklar bol bol serenderlere gelip koyulsun. Herşey gibi bunlarda eski zamanlarad kaldı araki bulasın
Hüseyin baldaş 2 ay önce
selam olsun o zamanlara
Nurten 2 ay önce
Tarihine, medeniyetine ve kültürüne sahip çıkmayanların akıbeti kötüdür,gelecek kuşaklara bırakılması gereken yapılar serenderler. Çok iyi korunmalı mümkünse kullanmalıda.
Hasan Yalçın 2 ay önce
Yaşlanıyoruz. Burnumuzda tüten bir çok kokuyu çocuklukta yaşadığımız anılarla hatırlıyoruz. Bu son zamanlarda daha fazla olmaya başladı.
Ömer Kara 2 ay önce
Tarihin bir dönemini olduğu gibi bugüne taşımak mümkündür değildir.
Geleneğe sahip çıkmanın yolu değişerek aynı kalmak olmalı. Fakat orta yolu bulamıyoruz ya tam kaybediyor yada eskiye takılıp kalıyoruz.
banner49
Günün Anketi Tümü
Çayeli Belediyesi'nin çalışmalarını nasıl değerlendiriyorsunuz?
11°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 37 81
2. Fenerbahçe 37 76
3. Galatasaray 37 75
4. Trabzonspor 37 64
5. Sivasspor 37 58
6. Alanyaspor 38 57
7. Hatayspor 37 57
8. Gaziantep FK 37 54
9. Göztepe 37 51
10. Karagümrük 37 51
11. Konyaspor 37 45
12. Rizespor 37 45
13. Antalyaspor 38 43
14. Başakşehir 37 43
15. Malatyaspor 37 41
16. Kasımpaşa 37 40
17. Kayserispor 37 39
18. Ankaragücü 37 38
19. Erzurumspor 38 37
20. Gençlerbirliği 37 35
21. Denizlispor 37 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 33 67
2. Giresunspor 33 67
3. Samsunspor 33 67
4. İstanbulspor 33 61
5. Altay 33 60
6. Altınordu 33 57
7. Ankara Keçiörengücü 33 55
8. Ümraniye 33 50
9. Tuzlaspor 33 47
10. Bursaspor 33 46
11. Bandırmaspor 33 42
12. Boluspor 33 39
13. Balıkesirspor 33 35
14. Adanaspor 33 34
15. Menemenspor 33 34
16. Akhisar Bld.Spor 33 29
17. Ankaraspor 33 26
18. Eskişehirspor 33 8
Takımlar O P
1. Man City 34 80
2. M. United 33 67
3. Leicester City 34 63
4. Chelsea 34 61
5. West Ham 34 58
6. Tottenham 34 56
7. Liverpool 33 54
8. Everton 33 52
9. Arsenal 34 49
10. Aston Villa 33 48
11. Leeds United 34 47
12. Wolverhampton 34 42
13. Crystal Palace 33 38
14. Brighton 34 37
15. Southampton 33 37
16. Burnley 34 36
17. Newcastle 34 36
18. Fulham 34 27
19. West Bromwich 34 26
20. Sheffield United 34 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 34 76
2. Real Madrid 34 74
3. Barcelona 34 74
4. Sevilla 34 70
5. Real Sociedad 34 53
6. Villarreal 34 52
7. Real Betis 34 51
8. Granada 34 45
9. Athletic Bilbao 34 45
10. Celta de Vigo 34 44
11. Osasuna 34 40
12. Cádiz 34 40
13. Levante 34 38
14. Valencia 34 36
15. Getafe 34 34
16. Deportivo Alaves 34 31
17. Real Valladolid 34 31
18. Huesca 34 30
19. Elche 34 30
20. Eibar 34 26
Namaz Vakti 06 Mayıs 2021
İmsak 03:23
Güneş 05:04
Öğle 12:20
İkindi 16:12
Akşam 19:25
Yatsı 20:59