09.03.2021, 08:22 5816

Küflü peynirin kokusu ne güzeldi…

“Naliya/Nalia(Serender), ambar” ismini verdiğimiz ve genellikle Orta ve Doğu Karadeniz bölgesine özgü, kırsal bölgelerde görülen ve “kiler” olarak kullanılan mimari yapılarımız vardır. Vermiş olduğum her üç isimdeki yapıların arasında fazla fark yoktur ve değişik isimlerle anılsalar da aynı amaca yönelik yapılmış yapılardır.
Bu yapılar, çoğu zaman dört direk üzerine oturtulmuş oda büyüklüğünde olan ahşap yapılardır. Ortak özellikleri hepsinin de evin dışında bulunmalarıdır.
Yerden yüksekliği yaklaşık 6-8 metredir ve genellikle kare şeklinde tasarlanmış olan bu yapıların Karadeniz’de asırlardır kullanıldığı bilinmektedir. 
Yapımında ahşap dışında herhangi bir malzeme kullanılmamaktadır. Yapının üstü sac veya çam ağacından çıkartılan "hartuma" adı verilen yassı olarak yontulmuş ya da kesilmiş tahtalarla örtülür. 
Bu yapıların yan taraflarında 20–30 cm. boyunda, bir buçuk iki santim genişliğinde ızgaralar bulunur. Izgaralar yapının içerisine “hava döngüsü” oluşturarak burada saklanan yiyeceklerin bozulmasını önler.

Çayeli Senoz Vadisindeki köylerimizde de evin dışında “naliya-ambar” ismini verdiğimiz yiyeceklerin saklandığı ahşaptan yapılmış özel yapılar bol miktarda vardır.
Özel mimarisi olan ahşaptan yapılan bu yapıların ince ahşap işçiliğinin güzel örnekleri ilk bakışta göze çarpar. 
En güzel örneklerinden olanların bir kısmı günümüzde Senoz Vadisinin birçok köyünde hala dimdik ayakta durmaktadır.
Mesela Uzundere Köyüne uğradığım zaman “Miktadın evine” ait olan “Naliya’yı” yakından incelerim. Değişik ve çok hoş bir mimarı üslupla yapılan bu naliya hem güzel duygular hem de çok güzelde resim verir insana. Bahsi geçen yapı neredeyse üç katlıdır. Keza her memlekete gittiğimde Ormancık, Yenice, Yeşiltepe, Çataldere, Çukurluhoca, Seslidere ve Başköy Köyünde de “Naliya’ların” çok güzel örneklerini yakından görüp incelerim.

Yaz aylarında üretilen “yiyeceklerin” kış boyunca saklanması için zararlı böcek ve kemirgenlerin ulaşamayacağı tarzda yapılmış olan Naliyaların içinde “orak, tahra, mikap, gelberi, sepet vs” gibi araç ve gereçler içinde yer ayrılmıştır. 
Eski günlerde Senoz Vadisindeki köylüler hayvancılık yapmak için 2 bin metrenin üstünde bulunan yaylalara çıkarlardı. Her yıl yapılan yaylacılık neticesinde elde edilen katıklar için ambarlarda özel yapılan kadılar, kışın tüketilmek üzere “peynir, yağ, minci” ile dolup taşardı. 
Hele arıcılık işi da verimli geçmişse o yaz “bal kadıları da” ağzına kadar bal ile dolu olurdu. Özellikle sonbaharda yetişen armut ve elma çeşitleri, kestane dizimleri de bu ambarlarda saklanırdı. 
Ambarlarda saklanan bir başka şeyde tahıl ürünleriydi. 
Su değirmeninde öğütülmek için kurutulan mısırlar ve çarşıdan alınan buğday unu ve baklagiller ve köylerde yapılan fasulye ve pazı turşuları bu ambarlarda saklanırdı. 
O yıl hasat çok fazla olmuşsa “arap ve kabakların” fazlası da ambara konur saklanırdı.

Bizimde köyde bir ambarımız vardı ve bugün hala ayaktadır. Çocukluğumuzda ambar hemen evin arkasında kurulmuş ve iki katlı olan dörtken bir yapıydı. Ambarın altına Sonbaharda tarlalardan topladığımız fasulye h/ğarçılarının konulduğu genişçe bir alan vardı. Aynı zamanda biz çocuklarında oyun alanının içindeydi bu yer. 
Ambarın üst katına çıkmak için yaklaşık on basamağı olan ahşap bir merdiven yapılmıştı. Eğer sonbahar ya da kış ayı ise ambarın önündeki bahçede ekilen kendir, fasulye gibi bitkiler toplandığı için “orta mahallenin” çocukları için kocaman bir oyun alanına dönüşürdü burası.

Çocukluğumda zihnime kazınan en önemli seslerden bir tanesi de rahmetli Emine (Mineyimiz) Yengemin; “hadi yavrularım bana eşlik edin ambara gidelim biraz katık, birazda meyve alalım”  sesiydi. 
Bu seslenişin biz evin çocuklarındaki karşılığı bugün ki süper marketlere ebeveynleriyle alışverişe giden çocukların asla yaşayamayacakları güzellikteki bir duygunun sesiydi. 
Kapıdan sırayla çıkan biz çocuklar rahmetli “Mineyimizin” peşine takılır, bahçeyi geçerek ambarın merdivenlerine ulaşırdık. İpe dizilir gibi merdivenin basamaklarından çıkar ve ambarın kapısına ulaşırdık. Bugün bile ambarın kapısını büyük anahtarı ile açmak o günleri hatırlattığı için zaman zaman köye gittiğimde yeri değişmiş olsa da ambarın kapısını açıp içine bakmayı çok severim. Ambarın bizim evin insanları için bir başka önemi de işlemeli giriş kapısının hemen üstünde “yedi kuşak” dedelerimizin çıkmayan kırmızı bir boyayla isimlerinin yazılmış olmasıdır.

Kapı açıldıktan sonra içerden dışarıya gelen koku eşliğinde ambarın içine girmek bizim için bulunmaz bir nimetti. Ambarda her şey gözümüzün önündeydi. Üstelik bizi ambara çağıran cömertliği dillere destan bir annemiz vardı yanımızda. Asla hiçbir şey demezdi bize ve biz çocuklar neşe içinde ambarın tam ortasında açılan geniş bir alanın içindeki sonbaharda toplanan tüm meyvelerin saklandığı “meyveliğin” içinde bulurduk kendimizi.
Rahmetli Mineyim peşine getirdiği sahanlara, bal, tereyağı, peynir ve minci koyar, beline doladığı peştemalının içini de “armut ve elmalarla” doldurur sonrada bize seslenirdi ; “ bu kadar yeter hayde eve gidelim.” 
Eve dönüş yolunda merdivenlerden inenimiz çok az olurdu. 
Merdivenden inme yerine yaklaşık iki metre yüksekte olan ambarın orta katından zemine atlardık. Bu yükseklik yaramazlık yapmamız için çok idealdi ve buradan aşağıya sırayla toprağın üstüne atlamak çocuk oyuncağıydı. Tabii zaman zaman dizlerimizin üstüne düştüğümüz ve yüzümüzün gözümüzün çamura bulandığı da olmuyor değil.

Şunu da yeri geldiği için söylemeliyim. 
Bugün şehirlerde ki süper marketlerde bin bir çeşit yiyecek, içecek ve giyecek çeşitliliğinin hiç birisi “ambar marketin” güzelliğini yaşayan bizler için çok bir şey ifade etmemektedir! 
Çocukluğumuzda ambarın içinde ciğerlerimize kadar çektiğimiz “küflü peynirin kokusunun” bize verdiği mutluluğu bugün süper marketlerin raflarındaki süslü ambalajlı ve katkı maddeli hiçbir yiyecek vermemektedir.

Görüşmek üzere; Allah’a emanet olun…

Yorumlar (8)
Dağkağan 4 ay önce
Keyf alarak okudum. Özellikle ambara gidiş ve dönüşleriniz çok hoş :))
Osman Kurt 4 ay önce
Bir sevdadır Karadeniz.Kalemin yüreğin var olsun.
Hızır Yılmaz 4 ay önce
teknoloji her şeyi mahvetti,insanoğlu rahata alıştı eski günler geri önün için dönmez bir daha.
Senozlu 4 ay önce
Nerde eski yaylacılarki katıklar bol bol serenderlere gelip koyulsun. Herşey gibi bunlarda eski zamanlarad kaldı araki bulasın
Hüseyin baldaş 4 ay önce
selam olsun o zamanlara
Nurten 3 ay önce
Tarihine, medeniyetine ve kültürüne sahip çıkmayanların akıbeti kötüdür,gelecek kuşaklara bırakılması gereken yapılar serenderler. Çok iyi korunmalı mümkünse kullanmalıda.
Hasan Yalçın 3 ay önce
Yaşlanıyoruz. Burnumuzda tüten bir çok kokuyu çocuklukta yaşadığımız anılarla hatırlıyoruz. Bu son zamanlarda daha fazla olmaya başladı.
Ömer Kara 3 ay önce
Tarihin bir dönemini olduğu gibi bugüne taşımak mümkündür değildir.
Geleneğe sahip çıkmanın yolu değişerek aynı kalmak olmalı. Fakat orta yolu bulamıyoruz ya tam kaybediyor yada eskiye takılıp kalıyoruz.
Günün Anketi Tümü
Çayeli Belediyesi'nin çalışmalarını nasıl değerlendiriyorsunuz?
22°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Namaz Vakti 18 Haziran 2021
İmsak 02:38
Güneş 04:38
Öğle 12:24
İkindi 16:24
Akşam 20:00
Yatsı 21:51