Vefatının 82. Yılı Anısına BÜTÜN YÖNLERİYLE ATATÜRK VE RİZE

Vefatının 82. Yılı Anısına BÜTÜN YÖNLERİYLE ATATÜRK VE RİZE GAZİ MUSTAFA KEMAL ATATÜRK RİZELİYDİ

GÜNDEM 10.11.2020, 12:48
74
Vefatının 82. Yılı Anısına BÜTÜN YÖNLERİYLE ATATÜRK VE RİZE

Kurtuluş savaşı boyunca Anadolu’nun muhtelif bölgelerinde savaşan ve milli mücadelenin başarıya ulaşmasında katkıları olan Rizeliler, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ulu önder M. Kemal Atatürk’e hemşerilik teklifinde bulunur. Atatürk, bu teklifi 20 Nisan 1923’te Rize Livası İdare Meclisi üyelerinden Hüseyin Bey ile arkadaşlarına gönderdiği bir yazıyla kabul ettiğini bildirir. 29 Nisan 1923 tarihli Hakimiyet-i Milliye Gazetesi ve Yenigün Mecmuasında haber olarak yer alan gelişme, genç Türkiye Cumhuriyeti’nde büyük yankı uyandırır.

ATATÜRK MEMLEKETİNDE…
Mustafa Kemal Atatürk’ün 1924 yılının 29 Ağustos 1924 tarihinde başlayıp 18 Ekim1924 tarihine kadar süren ve “Sonbahar Gezileri” diye bilinen gezilerini özel­likle Doğu Karadeniz kıyısındaki kentlere yönelik olarak düzenlemiş­tir. Mustafa Kemal Atatürk, Sonbahar Gezileri çerçevesinde 17 Eylül 1924 tarihinde beraberinde eşi Latife Hanım, Yozgat Milletvekili Sa­lih Bozok, İstanbul Milletvekili Hamdullah Suphi Tanrıöver, Gazian­tep Milletvekili Ali Kılıç. Rize milletvekili Rauf Benli ve bazı arka­daşlarıyla birlikte Ulu önderimiz Gazi Mustafa Kemal Atatürk Rize’yi ziyaret etmişlerdir.

RİZE, RİZE OLALI BÖYLE BİR GÜN GÖRMEDİ
30 Ağustos 1924 tarihinde Büyük zaferin Dumlupınar'daki 1. yıldönümü kut­lama törenlerine katılan Atatürk, ertesi gün Bursa'ya hareketle 12 Eylül 1924 tarihinde Mudanya'dan Hamidiye Zırhlısı ile İstanbul Boğazı üze­rinden Karadeniz'e açılmıştır. 15 Eylül'de Trabzon'a gelen Atatürk ve beraberindekiler 17 Eylül'de buradan ayrılarak aynı gün saat 18.00'de Rize'ye varmışlardır.
Mudanya'dan yola çıktıkları günden beri geleceklerinden haberdar edilen Hükümet ve Halk, geceli gündüzlü çalışarak kasabayı baştan aşağı taklar bayraklar ile süslediler ve Gazi Paşa’nın geçeceği yerlere halılar döşediler. Gemiden ayrılmalarını müteakip Hamidiye Zırhlısı ile torpidodan yirmi birer pare top atılmak suretiyle Atatürk’ü selamladılar ve sancaklarını çektiler.

BIRAKIN AYAKLARIM MEMLEKETİMİN SULARINDA ISLANSIN
Atatürk ve beraberindekileri Hamidiye zırhlısından alıp karaya ulaştırmaya çalışan motor denizin şiddetinden muvaffak olamayınca Müftü Mahallesinden 20 yaşındaki Hakkı Şentürk, dayanamaz ve öne atılır. Denize koşup Atatürk’ü sırtına alarak karaya çıkarmak ister. Atatürk, bu isteği “Bırakın ayaklarım memleketimin sularında ıslansın” diyerek geri çevirirdi
İskeleye ayak basınca kurbanlar kesilmeye ve dinamitten yapıl­mış bombalar atılmaya başlandı. İhtiram safları teşkil ederek bekleyen asker, memur ve halka hitaben “Merhaba asker, merhaba arkadaşlar” diyerek Rize İdman Yurdu bandosunun çaldığı karşılama havası arasın­da iskeleyi yürüyerek hükümet binasına çıktı. Üst katta olan Jandarma Dairesi’ne girdi. Sonra merdivenin başında bulunan Umum-i Tasarufiye Dairesi’ne yani Tapu Müdürlüğüne girdi. Tapu Müdürü Trabzonlu Abdülkerim Bey ile konuştu. "Rus işgalinde defterleriniz nerede idi" diye sordu. Müdür Abdülkerim Bey: "Mahzende idiler; kuyudatın suretleri Kuyud-i Umumiye müdüriyetinde mevcuttur." Dedi. Atatürk 325 tarihli bir dağıtım defterini açtı, tetkik etti. Tapu Başkati­bi Arayıcıoğlu İbrahim Efendi ile konuştu, memnun oldu. Tapu dairesinden dışarı çıktı.

BIRAKIN MİLLETİN YAKASINI
Atatürk'ün Rize gezisi sırasındaki ilginç olaylardan biri de «Med­rese» olayıdır. Olay şöyle olmuştur: Atatürk'ün vilayet konağına uğrayıp üst kattaki valiliği ziyaret ettikten sonra Adliye dairesinin bulunduğu kata indiği bir sırada, Rize Müftüsü Mehmet Hulusi Efendi (Alemdar) ve Pazar müftüleri medreselerin yeniden açılmasını isteyen bir di­lekçeyi O'na vermişlerdir. Atatürk dilekçeyi dikkatle okuduktan sonra ses tonunu yavaş yavaş yükselterek: ”Demek okul istemiyor da medrese istiyorsunuz. Oysa bu Millet okul istiyor. Şu zavallı milletin yakasını artık bırakın da vatan evladı yetişsin, yükselsin. Medreseler asla açılmayacaktır, hocam. Bunu böyle bilesiniz. Eğer kendi şahsımızdan, kendi hayatınızdan, kendi maişetiniz­den endişe ediyorsanız buna imkân yoktur. Siz ibadetle meşgul olunuz. Böyle şeyler düşünmekte mana yoktur. Bu bir kanundur. Bu, kanunu yapanlar sizden daha alimdirler” şeklinde tepkisini göstermiştir. Medrese olayı Atatürk'ü bir hayli tedirgin etmişti. Bir takım gizli faaliyetlerin olduğunu düşünen Atatürk, Rize'den ayrılıp Gire­sun'a doğru yol aldığı sırada, devrin Başbakanı İsmet Paşa'ya şifreli bir tel çeker.

CADDENİN ADI ATATÜRK DEĞİL, CUMHURİYET OLSUN
Atatürk, Rize'ye gelişi dolayısıyla trafiğe açılan caddenin adına “Atatürk” adının verilmesine karşı çıkarak, caddenin adının “Cumhu­riyet” olmasını istemiş, böylece her yaptığını halkına ve kurduğu Cum­huriyete adadığını bu davranışı ile bir kez daha kanıtlamıştır. Eski hükümet binasının bitişiği Şevket'in kahvesi idi. Şevket "Yaşasın gözümün bebeği" diyerek bağırdı. Millet alkışladı. Sağa sola selam vermek suretiyle Belediye binasına gitti. Belediyede biraz oturduktan sonra akşamın yaklaşması hasebiyle iskeleden kayıkla ve aynı heyecanı veren merasim ile Müftü mahalle­sindeki Mataracızâde Mehmet Efendinin evine gittiler. O gece sabah­lara kadar sokaklar ve hele hükümet binasının önü mumlarla ve yakı­lan gazlı paçavralarla aydınlatıldı. Limandaki harp gemileri de elektrik donanımlarını yaktılar. Bunlardan Hamidiye Zırhlısı ay çıkıncaya kadar projektörünü Mehmet Efendinin evine tevcih ve teksif etti. Mataracı Mehmet Efendi, bu müstesna misafire Rusya’dan satın aldığı kalpağını hediye eder. Atatürk, İstanbul’a dönünce kalpakla çektirdiği fotoğrafı imzalayarak o günün anısına Mehmet Efendi’ye gönderir. Bu fotoğraf halen Rize’de Atatürk Müzesi’ne dönüştürülen Mataracı Mehmet Efendi’nin evinde sergilenmektedir. Tor­pido da kasabanın diğer yerlerini aydınlattı. Mehmet Mataracı, Rize Kuvva-i Milliye Reisi idi. Bir gece orada kaldıktan sonra yine harp gemisi ile Rize'den ayrıldılar.

CUMHURİYETTE ANGARYA YOKTUR
O günkü Rize'nin yollarını beğenen Atatürk, Vali Mehmet Hurşıt Bey’e bu yolları nasıl yaptırdığını sorar. Vali de gururlanarak “imece ile yap­tırdım” diye karşılık verince, Atatürk valiye döner ve: “Siz corvee nedir bilir misiniz? Bilmiyorsanız söyleyeyim. An­garya demektir. Şunu da bilmeniz gerekir ki kanunsuz hiçbir vatandaşı işgal edemez, onu çalışmaya zorlayamazsınız. Cumhuriyette angarya diye bir şey yoktur der.

ATATÜRK VE RİZELİLER
Atatürk’ün Rize ve Rizelilerle tanışıklığı çok eskilere dayanır. Kurtuluş savaşı yıllarında Kuvayi Milliyecilere takalarıyla silah taşıyan denizci Laz uşakları Atütürk’ün takdirini kazanmıştır. Milli mücadelede büyük yararlılıklar gösteren kahramanlardan adını bir çırpıda sayabileceğimiz İpsiz Recep, Ketencioğlu Yakup, Dursun Kaptan, Metozade Hüseyin, Mataracı Mehmet Efendi, Tuzcuoğlu Halit Ağa ve Şahinoğlu Osman Kahya’nın yanı sıra pek çok da isimsiz kahraman yer almaktadır.

Bİ TÜFEĞİM Bİ DA BEN…
İstanbul’da savaş yılları. Birinci dünya savaşında galip gelen İngiliz, Fransız, İtalyan ve Yunanlılar İstanbul’u işgal etmiştir. Türk’ün ateşle imtihan edildiği bu zor dönemde ekmek karneyle dağıtılmaktadır. Ancak İstanbul’da biri vardır ki, milli mücadelecilere karnesiz ekmek sağlamaktadır. Bu kişi cesaretiyle Atatürk’ün dikkatini çekmeyi başaran Rizeli Mataracı Mehmet Efendi’dir. Atatürk, bir gün bu yürekli laz uşağını yanına çağırır. Bir süre muhabbet ettikten sonra can alıcı soruyu sorar: “Yarın cepheye gitsek, kaç kişiyle gelirsin?”Mataracı Mehmet Efendi, Rizeliye has keskin zekasını ve şivesini konuşturarak “Bi tufeğum, bi da ben senun emrundeyiz paşam” der.

TİLKİNİN PAZARDA İŞİ YOKTUR
Kurtuluş savaşı yıllarında çetesiyle birlikte destanlaşan bir diğer isim de İpsiz Recep Reis’dir. Kuvay-i Milliye’ye asker ve silah taşımasıyla kahramanlaşan Recep Reis, Atatürk tarafından vatana olan hizmetlerinden dolayı ödüllendirilmek istenmiş, ancak vatan aşkı ağır bastığından parayı kabul etmemiştir. Grubuyla birlikte mücadelesini Sakarya dolaylarında sürdüren Rizeli Recep Reis, siyasete girmesini isteyenlere “Biz işimizi tamamladık efendiler. Savaşta dik duran başımızı siyasette eğmeyiz. Tilkinin pazarda işi yoktur” şeklinde cevap verir.

TBMM KÜRSÜSÜNDE RİZEDEN GELEN TELİ OKUDU
TBMM’sine üç millet­vekili tarafından hazırlanan ve Rize Milletvekili Osman Özgen tarafın­dan da desteklenen, Atatürk'ün ekarte edilmesine yönelik bir önergeye verilmiştir. Rize halkı büyük tepki göstermiş, çektiği bir protesto telgrafı ile olayı lanetlemiştir. Bu önergeye göre milletvekili olabilmek için, bir ilde beş yıldan fazla de­vamlı oturmak ve doğum yeri o günkü Türkiye sınırları içinde olmak gerekiyordu. Bu önerge doğrudan doğruya Atatürk'ün milletvekilliğinden düşürülmesini hedef­lemekteydi. Atatürk, 2 Aralık 1922 tarihinde mecliste görüşülen tasarıya karşı kendi ve halkın tepkisini özetle şöyle dile getiriyordu: Doğum yerim bugünkü sınırlarımız dışında ise bunda benim hiçbir suçum yoktur. Beş yıl sürekli bir yerde kalsaydım Muş ve Bitlis'i düşmandan geri ala­bilir miydim? Ben burada yalnız bir seçim bölgesinin, Rize'den bana çektiği bir telyazısını, olduğu gibi sunmakla yetineceğim: Size ve sizinle birlikte çalışan değerli arkadaşlarınıza karşı sancağımız adına söz söyleyen ve aykırı görüş besleyen ve bizce hiçbir değeri ve önemi ol­mayan milletvekillerini lanetleriz. O'nun Sancağımızı temsil etmek hakkı da kal­mamıştır. Şu zamanda, yurt hainlerinin bile katılamayacağı muhalifliği ve karıştı­rıcılığı bize öğütleyen milletvekili Beyin, görüşünü benimseyecek bir tek kişinin bile sancağımızda bulunmadığını kıvranarak saygılarımızla bilgilerinize sunarız.

Rizeliler’in hemşehrisi M. Kemal Atatürk, Rize ile olan ilişkisini daha sonraki yıllarda da sürdürerek milli günler ve önemli hadiselerde kutlama mesajları gönderir. Çeşitli dönemlerde telgrafla haberleştiği isimler arasında Mektupçu Behçet Tuzcu, Halkevi Başkanı Oğuz Bey, Mataracı Mehmet Efendi ve Rize Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti yöneticilerinden Lazzade Mustafa Efendi yer alır.

Kaynakça:
Atatürk’ün Rize’ye gelişi Dursun Kazmaz Rize Haber Dergisi Yıl:1 Sayı :7 S.4-5 İstanbul Eylül 1983
Atatürk’ün Rize’ye gelişi ve bir anı Sadık Beyaz Rize Haber Dergisi Yıl:5 Sayı :55 S.19-23 İstanbul Eylül 1987
Nutuk Mustafa Kemal Atatürk 11. Cilt, Sayfa: 528-531 T.D.K. Yayını Ankara 1927
Cumhurbaşkanı Gazi M. Kemal Paşa'nın Sonbahar Gezileri Nuri Onat Çağdaş Yayınları 1984
Atatürk'ün Yurt Gezileri Mehmet Önder İş Bankası Yayınları Ank.1975
Rize Tarihi Orhan Naci AK Rize Halk Eğitim Merkez Müdürlüğü Yayını 2000

Fatih Sultan KAR / İST.

Yorumlar (0)
banner49
Günün Anketi Tümü
Rize - Artvin Havalimanı'nın ismi Mesut Yılmaz Havalimanı olmalı mı ?
Rize - Artvin Havalimanı'nın ismi Mesut Yılmaz Havalimanı olmalı mı ?
11°
az bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 10 23
2. Galatasaray 11 23
3. Fenerbahçe 10 20
4. Beşiktaş 10 19
5. Göztepe 10 15
6. Konyaspor 10 15
7. Gaziantep FK 10 15
8. Başakşehir 11 15
9. Kasımpaşa 11 15
10. Karagümrük 10 14
11. Malatyaspor 10 13
12. Rizespor 9 12
13. Trabzonspor 10 12
14. Hatayspor 8 12
15. Antalyaspor 10 10
16. Sivasspor 9 9
17. Erzurumspor 10 9
18. Kayserispor 10 9
19. Gençlerbirliği 10 8
20. Denizlispor 9 6
21. Ankaragücü 8 2
Takımlar O P
1. Altınordu 11 23
2. Ankara Keçiörengücü 11 21
3. Tuzlaspor 11 21
4. Samsunspor 11 20
5. Giresunspor 12 20
6. Adana Demirspor 10 18
7. İstanbulspor 11 18
8. Altay 11 17
9. Bursaspor 12 14
10. Balıkesirspor 11 14
11. Menemen Belediyespor 11 13
12. Akhisar Bld.Spor 11 13
13. Ümraniye 12 13
14. Adanaspor 9 12
15. Bandırmaspor 12 12
16. Boluspor 11 10
17. Ankaraspor 11 8
18. Eskişehirspor 12 1
Takımlar O P
1. Tottenham 10 21
2. Liverpool 10 21
3. Chelsea 10 19
4. Man City 10 18
5. Leicester City 10 18
6. West Ham 10 17
7. Southampton 10 17
8. Everton 11 17
9. Wolverhampton 10 17
10. M. United 9 16
11. Aston Villa 9 15
12. Leeds United 10 14
13. Newcastle 10 14
14. Arsenal 10 13
15. Crystal Palace 10 13
16. Brighton 10 10
17. Fulham 11 7
18. West Bromwich 10 6
19. Burnley 10 6
20. Sheffield United 10 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 11 24
2. Atletico Madrid 9 23
3. Real Madrid 11 20
4. Villarreal 11 20
5. Sevilla 10 16
6. Cádiz 11 15
7. Barcelona 9 14
8. Granada 10 14
9. Athletic Bilbao 11 13
10. Elche 9 13
11. Eibar 11 13
12. Deportivo Alaves 11 13
13. Getafe 11 13
14. Celta de Vigo 12 13
15. Valencia 11 12
16. Real Betis 11 12
17. Levante 11 11
18. Osasuna 10 11
19. Real Valladolid 11 10
20. Huesca 11 7
Namaz Vakti 05 Aralık 2020
İmsak 05:49
Güneş 07:20
Öğle 12:14
İkindi 14:35
Akşam 16:57
Yatsı 18:22