29.10.2020, 17:44 454

GLOBUS MUNDİ -II-

Merhaba sevgili okur,

Globus Mundi başlıklı yazımın birinci bölümünde sizlere milattan sonra 360 yılında inşa edilen Megale Ekklesia’dan, daha sonra adının Ayasofya (Hagia Sophia) oluşundan, bu ismin ne anlama geldiğinden, yapının ne badireler atlatıp hangi tarihsel süreçlerden geçtiğinden bahsetmiştim.

Bugün ise geçen bölümün sonunda siz okuyucularıma sorduğum sorunun cevabını irdeleyeceğiz. Hatırlayalım; 532 yılındaki Nika Ayaklanması’ndan sonra son kez yeniden inşa ettirilen Ayasofya’nın açılışında imparator I.Justinyanus, "Ey Süleyman! Seni geçtim!” demiştir.

I.JUSTİNYANUS NEDEN HZ. SÜLEYMAN’A ATIFTA BULUNMUŞTUR?

Bu sorunun cevabını irdelemek için Hz. Süleyman hakkında da fikrimiz olmalı diye düşünüyorum. Bu yüzden buyurun Hz. Süleyman hakkında edindiğim bilgileri sizlerle paylaşayım.

Yahudilerin kutsal kitabı Tanah’a göre Kudüs hem Tanrı tarafından seçilmiş bir şehirdir hem de bu bölge dünyanın merkezidir.

The World in a Cloverleaf adlı dünyanın merkezinin Kudüs olduğunu anlatan bir gravür,
Alman papaz Heinrich Bünting

Heinrich Bünting 16. Yüzyılda yaptığı bu çalışmada üç yapraklı yoncanın ortasına Kudüs’ü koyup yapraklarına Avrupa, Asya ve Afrika’yı yerleştirmiştir.  Bünting bu gravüre 1581 yılında basılan kitabında yer verdiğinde kıtaların bu şekilde olmadığına vakıftır. Çünkü o tarihe dek Batlamyus’tan Kaşgarlı Mahmud’a, Piri Reis’e kadar birçok kişi tarafından dünya haritası çizilmiştir. Hatta ilk modern harita 1570’te çizilmiştir. Haliyle 16. yüzyılda kıtaların konumu aşağı yukarı biliniyordur. Yani Bünting bu üç kıtanın yonca şeklinde olmadığını biliyordur. Sadece eserinde bu üç kıtanın merkezinde Kudüs olan bir dünyayı oluşturduğunu ve fiziki Dünya’nın merkezi Kudüs olsun ya da olmasın sosyal dünyanın merkezinin Kudüs olduğunu ve tüm etkileşimlerin bu alanda gerçekleştiğini vurgulamak istemiştir.

Kral David heykeli, Michelangelo

Gravür hakkında kısa bir yorum yaptıktan sonra Yahudilere dönelim. Yahudilere göre Tanrı dünyayı yaratırken güzelliğin onda dokuzunu Kudüs’e, gerisini dünyanın geri kalanına dağıtmıştır. İşte bu kadar kutsiyetin atfedildiği Kudüs bölgesinde Davut krallık yapmaktadır. Allah Davut’a peygamberlik bahşetmiştir. Böylelikle Davut İsrailoğullarının hem kralı hem de peygamberi olmuştur. Halkın birlik ve bütünlüğünü sağlamak için tarafsız bölge Kudüs’ü seçerek başkent yapan Hz. Davut, kutsal Ahit Sandığı’nı da bu şehre getirir. Bir mabet yapıp Ahit Sandığı’nı içine koymak hevesiyle yanıp tutuşmaktadır.

Davut önde arp çalıp dans ederken arkasında ahit sandığının taşındığını gösteren bir çalışma

 “Seni geçtim Süleyman!” sözlerinin sahibi I.Justinyanus’un dedesinin dedesinden bile yüzlerce yıl önce Kudüs bölgesinde doğan Süleyman, babası Hz. Davut vefat ettiği için 12 yaşında tahta geçer. Babasının tamamlayamadığı Beytü’l-Makdîs’i tamamlamak ona nasip olacaktır. Babası Hz. Davut’un bıraktığı ve dönemin zenginlerinin verdiği altın, gümüş, demir ve tunç gibi madenler on binlerce işçi tarafından yontulup şekillendirilmiştir.

Süleyman Mabedi tasviri, Sam Lawlor

Yahudi telakkisine göre kutsal sayılan On Emir’in üzerinde yazılı olduğu taş tabletler Ahit Sandığı adı verilen dolapta muhafaza edilmektedir. Bu nedenle Ahit Sandığı da kutsallar arasındadır. Kral Süleyman’ın yaptırdığı mabette yerini alması gereken kutsal Ahit Sandığı için som altından bir oda inşa edilmiştir. Bununla da kalınmamış tüm kapılar, süslemeler, çiçekler, şamdanlar, kandiller, leğenler, kaşıklar ve tablalar da som altından oyularak yapılmıştır. Aynı zamanda büyüklüğün, kuvvetin, şan ve şerefin, kraliyetin, maneviyatın, zenginliğin ve yayılış kudretinin sembolü olarak görülen sedir ağacı ile mabet sağlamlaştırılmıştır.

Mabedin 3D görüntüsü, Brian Olson

Süleyman’dan sonra yapılan mabedin, ikinci mabet, yağlı boya tablosu, Alex Levin

Aradan geçen zaman Kral Süleyman’ın şanına şan katmıştır. Adaleti ve zekâsıyla bilinen Süleyman daha sonra peygamberlikle müjdelenmiştir. Hz. Süleyman peygamberlikle birlikte ihsan edilen ilim, hikmet ve sultanlık kudretini, insanları doğru yola kavuşturmakta ve daha iyi bir hayat yaşamaları için kullandı. Şehirlerin kurulması, yeryüzünün imarı, yeşillendirilmesi, fen ve sanatta ilerlemesi için emrindekilerin her birine iş taksimi yaptı. Yolların yapılması, taşların yontulup kazılması, demircilik ve derin sulara dalgıçlık gibi zor işleri cinlere verdi. Çiftçilik, çobanlık, ticaret, sanat gibi işleri de insanlara verdi. Hayvanları da nöbet tutma, yük taşıyıp çekme gibi işlerle görevlendirdi. İnsanlardan, cinlerden ve hayvanlardan büyük bir ordu kurdu. Hepsi ona tâbi olup, emrine itaat etti. Süleyman aleyhisselama verilen bu nimetler Kur’an-ı kerimde bildirilmektedir.

King Solomon (Kral Süleyman) ve yanında Queen of Sheba (Belkıs?) yağlı boya tablosu, Alex Levin

Böylelikle kaftan kafa hükmettiği anlatılan Hz. Süleyman ve yaptırdığı mabet neden bu kadar toplumsal hafızada yer etti sorusunun cevabını vermiş olduk. Bu kadar değerli madenlerin kullanıldığı, içinde derin anlamlar barındıran Süleyman Mabedi, M.Ö. 587 yılında yağmalanıp yıkılmış olmasına ve yüzyıllar sonrasına kendinden iz bırakılmamış olmasına rağmen toplumsal hafızadaki izleri I.Justinyanus’u bir hayli etkilemiş olacak ki Ayasofya’nın açılışında o beylik lafları etti değil mi? Aslında I.Justinyanus bu sözlerinde haklıydı. Öyle bir kilise yaptırmıştı ki, Aya Sofya, piramitler dışında dünyadaki en büyük yapıydı ve yüzyıllar boyunca bu yapı ehemmiyetini koruyacaktı.

Devletler kudretlerini birkaç şekilde ifade etmeye çalışırlar. Bir tanesi devletin şanına şan katacak gösterişli yapılar inşa ederek, diğeri ise fetihler yaparak. Artık fetihlerin yerini soğuk savaşlar aldığından günümüz için konuşursak bir ülkenin bir başka ülke topraklarındaki etkinlikleri de devletlerin kudretini ifade eder diyebiliriz. Ancak biz “tarih” konuşuyoruz. M.S. 500’lerdeyiz ve I. Justinyanus eski Roma İmparatorluğu’nu yeniden canlandırmak istiyor. İmparator olduktan sonra birçok savaş yapıyor ve kuzey Afrika, Dalmaçya, İtalya gibi birçok bölgeyi topraklarına katıyor.

                                                                            I. Justinyanus öncesi sınırlar

                                                                                    I. Justinyanus sonrası sınırlar

Bununla da kalmayan I.Justinyanus özel Roma hukukunun temellerini attırıyor. İmparatorluğunun her tarafına kaleler, hastaneler ve kiliseler yaptırıyor. Bu kiliselerden bir tanesi olan Ayasofya’sına kavuşuyor. Bir anlık I. Justinyanus’un yerine koyar mısınız kendinizi? Sizin dininizden önce var olmuş bir dinin mabedi, yıkılmış olmasına rağmen hala konuşuluyor. Siz bu kadar geniş topraklara hükmediyor olmanıza ve sizden olmayanların mabedi, kutsalı, kudret timsali dillere pelesenk olmuş ve hala adından söz ettiriyor. Ben olsam I. Justinyanus gibi görkemli bir bina yaptırır, şanım yürüsün isterdim. Böylelikle bir önceki görkemin toplumsal hafızadan silineceğini düşünürdüm. Belki de Karl Marx’ın dediği gibi din toplumun afyonudur ve I. Justinyanus bu tapınağı yani Ayasofya’yı yaptırarak gücünü ve dininin kutsallığını somutlaştırmak istemiştir. Çünkü böylece o dine mensup binlerce insanın itaatine nail olacak ve Hz. Süleyman’ı geçebilecektir.

Yazımın ikinci bölümünün burada sonuna gelmiş bulunuyoruz. Sabırla okuduğunuz için teşekkür ediyor üçüncü bölümde görüşmek, yorumlarınızı okumak için sabırsızlanıyorum.
Allah’a emanet.

Yorumlar (1)
Teo 1 yıl önce
Tarihi konular merak uyandırıyor. Eline sağlık, üşenmemiş, araştırmışsın.
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 21 50
2. Konyaspor 21 42
3. Beşiktaş 22 35
4. Hatayspor 21 35
5. Başakşehir 20 34
6. Adana Demirspor 22 34
7. Fenerbahçe 21 33
8. Alanyaspor 21 32
9. Gaziantep FK 21 31
10. Sivasspor 21 30
11. Karagümrük 22 30
12. Kayserispor 21 28
13. Galatasaray 21 27
14. Giresunspor 21 25
15. Antalyaspor 21 23
16. Göztepe 21 21
17. Kasımpaşa 21 21
18. Altay 21 18
19. Rizespor 21 18
20. Ö.K Yeni Malatya 21 15
Takımlar O P
1. Ümraniye 20 42
2. Ankaragücü 20 42
3. Erzurumspor 20 38
4. Eyüpspor 20 36
5. Bandırmaspor 20 33
6. İstanbulspor 20 33
7. Adanaspor 20 32
8. Samsunspor 19 30
9. Tuzlaspor 20 27
10. Gençlerbirliği 20 26
11. Manisa Futbol Kulübü 20 25
12. Boluspor 19 24
13. Kocaelispor 20 24
14. Keçiörengücü 20 23
15. Menemen Belediyespor 20 23
16. Altınordu 20 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 20 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 22 56
2. Liverpool 21 45
3. Chelsea 23 44
4. West Ham United 22 37
5. Arsenal 20 35
6. Tottenham 18 33
7. M. United 20 32
8. Wolverhampton Wanderers 20 31
9. Brighton 21 29
10. Leicester City 18 25
11. Crystal Palace 21 24
12. Southampton 21 24
13. Aston Villa 20 23
14. Brentford 21 23
15. Leeds United 20 22
16. Everton 19 19
17. Watford 19 14
18. Norwich City 21 13
19. Newcastle 20 12
20. Burnley 17 11
Takımlar O P
1. Real Madrid 21 49
2. Sevilla 20 44
3. Real Betis 21 37
4. Atletico Madrid 20 33
5. Real Sociedad 20 33
6. Barcelona 20 32
7. Rayo Vallecano 20 31
8. Villarreal 21 29
9. Athletic Bilbao 21 28
10. Valencia 20 28
11. Espanyol 21 27
12. Osasuna 20 25
13. Granada 20 24
14. Celta Vigo 20 23
15. Elche 21 22
16. Mallorca 20 20
17. Getafe 20 18
18. Deportivo Alaves 21 17
19. Cadiz 21 15
20. Levante 20 11
Namaz Vakti 19 Ocak 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Günün Anketi Tümü
Çayeli Belediyesi'nin çalışmalarını nasıl değerlendiriyorsunuz?