29.10.2020, 17:44 118

GLOBUS MUNDİ -II-

Merhaba sevgili okur,

Globus Mundi başlıklı yazımın birinci bölümünde sizlere milattan sonra 360 yılında inşa edilen Megale Ekklesia’dan, daha sonra adının Ayasofya (Hagia Sophia) oluşundan, bu ismin ne anlama geldiğinden, yapının ne badireler atlatıp hangi tarihsel süreçlerden geçtiğinden bahsetmiştim.

Bugün ise geçen bölümün sonunda siz okuyucularıma sorduğum sorunun cevabını irdeleyeceğiz. Hatırlayalım; 532 yılındaki Nika Ayaklanması’ndan sonra son kez yeniden inşa ettirilen Ayasofya’nın açılışında imparator I.Justinyanus, "Ey Süleyman! Seni geçtim!” demiştir.

I.JUSTİNYANUS NEDEN HZ. SÜLEYMAN’A ATIFTA BULUNMUŞTUR?

Bu sorunun cevabını irdelemek için Hz. Süleyman hakkında da fikrimiz olmalı diye düşünüyorum. Bu yüzden buyurun Hz. Süleyman hakkında edindiğim bilgileri sizlerle paylaşayım.

Yahudilerin kutsal kitabı Tanah’a göre Kudüs hem Tanrı tarafından seçilmiş bir şehirdir hem de bu bölge dünyanın merkezidir.

The World in a Cloverleaf adlı dünyanın merkezinin Kudüs olduğunu anlatan bir gravür,
Alman papaz Heinrich Bünting

Heinrich Bünting 16. Yüzyılda yaptığı bu çalışmada üç yapraklı yoncanın ortasına Kudüs’ü koyup yapraklarına Avrupa, Asya ve Afrika’yı yerleştirmiştir.  Bünting bu gravüre 1581 yılında basılan kitabında yer verdiğinde kıtaların bu şekilde olmadığına vakıftır. Çünkü o tarihe dek Batlamyus’tan Kaşgarlı Mahmud’a, Piri Reis’e kadar birçok kişi tarafından dünya haritası çizilmiştir. Hatta ilk modern harita 1570’te çizilmiştir. Haliyle 16. yüzyılda kıtaların konumu aşağı yukarı biliniyordur. Yani Bünting bu üç kıtanın yonca şeklinde olmadığını biliyordur. Sadece eserinde bu üç kıtanın merkezinde Kudüs olan bir dünyayı oluşturduğunu ve fiziki Dünya’nın merkezi Kudüs olsun ya da olmasın sosyal dünyanın merkezinin Kudüs olduğunu ve tüm etkileşimlerin bu alanda gerçekleştiğini vurgulamak istemiştir.

Kral David heykeli, Michelangelo

Gravür hakkında kısa bir yorum yaptıktan sonra Yahudilere dönelim. Yahudilere göre Tanrı dünyayı yaratırken güzelliğin onda dokuzunu Kudüs’e, gerisini dünyanın geri kalanına dağıtmıştır. İşte bu kadar kutsiyetin atfedildiği Kudüs bölgesinde Davut krallık yapmaktadır. Allah Davut’a peygamberlik bahşetmiştir. Böylelikle Davut İsrailoğullarının hem kralı hem de peygamberi olmuştur. Halkın birlik ve bütünlüğünü sağlamak için tarafsız bölge Kudüs’ü seçerek başkent yapan Hz. Davut, kutsal Ahit Sandığı’nı da bu şehre getirir. Bir mabet yapıp Ahit Sandığı’nı içine koymak hevesiyle yanıp tutuşmaktadır.

Davut önde arp çalıp dans ederken arkasında ahit sandığının taşındığını gösteren bir çalışma

 “Seni geçtim Süleyman!” sözlerinin sahibi I.Justinyanus’un dedesinin dedesinden bile yüzlerce yıl önce Kudüs bölgesinde doğan Süleyman, babası Hz. Davut vefat ettiği için 12 yaşında tahta geçer. Babasının tamamlayamadığı Beytü’l-Makdîs’i tamamlamak ona nasip olacaktır. Babası Hz. Davut’un bıraktığı ve dönemin zenginlerinin verdiği altın, gümüş, demir ve tunç gibi madenler on binlerce işçi tarafından yontulup şekillendirilmiştir.

Süleyman Mabedi tasviri, Sam Lawlor

Yahudi telakkisine göre kutsal sayılan On Emir’in üzerinde yazılı olduğu taş tabletler Ahit Sandığı adı verilen dolapta muhafaza edilmektedir. Bu nedenle Ahit Sandığı da kutsallar arasındadır. Kral Süleyman’ın yaptırdığı mabette yerini alması gereken kutsal Ahit Sandığı için som altından bir oda inşa edilmiştir. Bununla da kalınmamış tüm kapılar, süslemeler, çiçekler, şamdanlar, kandiller, leğenler, kaşıklar ve tablalar da som altından oyularak yapılmıştır. Aynı zamanda büyüklüğün, kuvvetin, şan ve şerefin, kraliyetin, maneviyatın, zenginliğin ve yayılış kudretinin sembolü olarak görülen sedir ağacı ile mabet sağlamlaştırılmıştır.

Mabedin 3D görüntüsü, Brian Olson

Süleyman’dan sonra yapılan mabedin, ikinci mabet, yağlı boya tablosu, Alex Levin

Aradan geçen zaman Kral Süleyman’ın şanına şan katmıştır. Adaleti ve zekâsıyla bilinen Süleyman daha sonra peygamberlikle müjdelenmiştir. Hz. Süleyman peygamberlikle birlikte ihsan edilen ilim, hikmet ve sultanlık kudretini, insanları doğru yola kavuşturmakta ve daha iyi bir hayat yaşamaları için kullandı. Şehirlerin kurulması, yeryüzünün imarı, yeşillendirilmesi, fen ve sanatta ilerlemesi için emrindekilerin her birine iş taksimi yaptı. Yolların yapılması, taşların yontulup kazılması, demircilik ve derin sulara dalgıçlık gibi zor işleri cinlere verdi. Çiftçilik, çobanlık, ticaret, sanat gibi işleri de insanlara verdi. Hayvanları da nöbet tutma, yük taşıyıp çekme gibi işlerle görevlendirdi. İnsanlardan, cinlerden ve hayvanlardan büyük bir ordu kurdu. Hepsi ona tâbi olup, emrine itaat etti. Süleyman aleyhisselama verilen bu nimetler Kur’an-ı kerimde bildirilmektedir.

King Solomon (Kral Süleyman) ve yanında Queen of Sheba (Belkıs?) yağlı boya tablosu, Alex Levin

Böylelikle kaftan kafa hükmettiği anlatılan Hz. Süleyman ve yaptırdığı mabet neden bu kadar toplumsal hafızada yer etti sorusunun cevabını vermiş olduk. Bu kadar değerli madenlerin kullanıldığı, içinde derin anlamlar barındıran Süleyman Mabedi, M.Ö. 587 yılında yağmalanıp yıkılmış olmasına ve yüzyıllar sonrasına kendinden iz bırakılmamış olmasına rağmen toplumsal hafızadaki izleri I.Justinyanus’u bir hayli etkilemiş olacak ki Ayasofya’nın açılışında o beylik lafları etti değil mi? Aslında I.Justinyanus bu sözlerinde haklıydı. Öyle bir kilise yaptırmıştı ki, Aya Sofya, piramitler dışında dünyadaki en büyük yapıydı ve yüzyıllar boyunca bu yapı ehemmiyetini koruyacaktı.

Devletler kudretlerini birkaç şekilde ifade etmeye çalışırlar. Bir tanesi devletin şanına şan katacak gösterişli yapılar inşa ederek, diğeri ise fetihler yaparak. Artık fetihlerin yerini soğuk savaşlar aldığından günümüz için konuşursak bir ülkenin bir başka ülke topraklarındaki etkinlikleri de devletlerin kudretini ifade eder diyebiliriz. Ancak biz “tarih” konuşuyoruz. M.S. 500’lerdeyiz ve I. Justinyanus eski Roma İmparatorluğu’nu yeniden canlandırmak istiyor. İmparator olduktan sonra birçok savaş yapıyor ve kuzey Afrika, Dalmaçya, İtalya gibi birçok bölgeyi topraklarına katıyor.

                                                                            I. Justinyanus öncesi sınırlar

                                                                                    I. Justinyanus sonrası sınırlar

Bununla da kalmayan I.Justinyanus özel Roma hukukunun temellerini attırıyor. İmparatorluğunun her tarafına kaleler, hastaneler ve kiliseler yaptırıyor. Bu kiliselerden bir tanesi olan Ayasofya’sına kavuşuyor. Bir anlık I. Justinyanus’un yerine koyar mısınız kendinizi? Sizin dininizden önce var olmuş bir dinin mabedi, yıkılmış olmasına rağmen hala konuşuluyor. Siz bu kadar geniş topraklara hükmediyor olmanıza ve sizden olmayanların mabedi, kutsalı, kudret timsali dillere pelesenk olmuş ve hala adından söz ettiriyor. Ben olsam I. Justinyanus gibi görkemli bir bina yaptırır, şanım yürüsün isterdim. Böylelikle bir önceki görkemin toplumsal hafızadan silineceğini düşünürdüm. Belki de Karl Marx’ın dediği gibi din toplumun afyonudur ve I. Justinyanus bu tapınağı yani Ayasofya’yı yaptırarak gücünü ve dininin kutsallığını somutlaştırmak istemiştir. Çünkü böylece o dine mensup binlerce insanın itaatine nail olacak ve Hz. Süleyman’ı geçebilecektir.

Yazımın ikinci bölümünün burada sonuna gelmiş bulunuyoruz. Sabırla okuduğunuz için teşekkür ediyor üçüncü bölümde görüşmek, yorumlarınızı okumak için sabırsızlanıyorum.
Allah’a emanet.

Yorumlar (1)
Teo 1 ay önce
Tarihi konular merak uyandırıyor. Eline sağlık, üşenmemiş, araştırmışsın.
Günün Anketi Tümü
Rize - Artvin Havalimanı'nın ismi Mesut Yılmaz Havalimanı olmalı mı ?
Rize - Artvin Havalimanı'nın ismi Mesut Yılmaz Havalimanı olmalı mı ?
10°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 9 23
2. Galatasaray 10 20
3. Fenerbahçe 10 20
4. Beşiktaş 10 19
5. Gaziantep FK 10 15
6. Kasımpaşa 11 15
7. Karagümrük 10 14
8. Göztepe 9 14
9. Başakşehir 10 14
10. Konyaspor 9 12
11. Rizespor 9 12
12. Malatyaspor 9 12
13. Hatayspor 7 12
14. Trabzonspor 10 12
15. Antalyaspor 10 10
16. Sivasspor 9 9
17. Erzurumspor 9 9
18. Kayserispor 9 8
19. Denizlispor 9 6
20. Gençlerbirliği 9 5
21. Ankaragücü 8 2
Takımlar O P
1. Altınordu 11 23
2. Ankara Keçiörengücü 11 21
3. Tuzlaspor 11 21
4. Samsunspor 11 20
5. Adana Demirspor 10 18
6. İstanbulspor 11 18
7. Altay 10 17
8. Giresunspor 11 17
9. Bursaspor 12 14
10. Balıkesirspor 11 14
11. Akhisar Bld.Spor 11 13
12. Ümraniye 12 13
13. Adanaspor 9 12
14. Menemen Belediyespor 10 12
15. Bandırmaspor 11 11
16. Ankaraspor 11 8
17. Boluspor 10 7
18. Eskişehirspor 11 1
Takımlar O P
1. Tottenham 10 21
2. Liverpool 10 21
3. Chelsea 10 19
4. Leicester City 10 18
5. West Ham 10 17
6. Southampton 10 17
7. Wolverhampton 10 17
8. Everton 10 16
9. M. United 9 16
10. Aston Villa 9 15
11. Man City 9 15
12. Leeds United 10 14
13. Newcastle 10 14
14. Arsenal 10 13
15. Crystal Palace 10 13
16. Brighton 10 10
17. Fulham 10 7
18. West Bromwich 10 6
19. Burnley 9 5
20. Sheffield United 10 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 11 24
2. Atletico Madrid 9 23
3. Villarreal 11 20
4. Real Madrid 10 17
5. Sevilla 9 16
6. Cádiz 11 15
7. Barcelona 9 14
8. Granada 10 14
9. Athletic Bilbao 10 13
10. Elche 9 13
11. Getafe 10 13
12. Eibar 11 13
13. Deportivo Alaves 11 13
14. Valencia 11 12
15. Real Betis 11 12
16. Osasuna 10 11
17. Real Valladolid 11 10
18. Celta de Vigo 11 10
19. Levante 10 8
20. Huesca 11 7
Namaz Vakti 04 Aralık 2020
İmsak 05:48
Güneş 07:20
Öğle 12:13
İkindi 14:35
Akşam 16:57
Yatsı 18:23