29.10.2020, 17:44 110

GLOBUS MUNDİ -II-

Merhaba sevgili okur,

Globus Mundi başlıklı yazımın birinci bölümünde sizlere milattan sonra 360 yılında inşa edilen Megale Ekklesia’dan, daha sonra adının Ayasofya (Hagia Sophia) oluşundan, bu ismin ne anlama geldiğinden, yapının ne badireler atlatıp hangi tarihsel süreçlerden geçtiğinden bahsetmiştim.

Bugün ise geçen bölümün sonunda siz okuyucularıma sorduğum sorunun cevabını irdeleyeceğiz. Hatırlayalım; 532 yılındaki Nika Ayaklanması’ndan sonra son kez yeniden inşa ettirilen Ayasofya’nın açılışında imparator I.Justinyanus, "Ey Süleyman! Seni geçtim!” demiştir.

I.JUSTİNYANUS NEDEN HZ. SÜLEYMAN’A ATIFTA BULUNMUŞTUR?

Bu sorunun cevabını irdelemek için Hz. Süleyman hakkında da fikrimiz olmalı diye düşünüyorum. Bu yüzden buyurun Hz. Süleyman hakkında edindiğim bilgileri sizlerle paylaşayım.

Yahudilerin kutsal kitabı Tanah’a göre Kudüs hem Tanrı tarafından seçilmiş bir şehirdir hem de bu bölge dünyanın merkezidir.

The World in a Cloverleaf adlı dünyanın merkezinin Kudüs olduğunu anlatan bir gravür,
Alman papaz Heinrich Bünting

Heinrich Bünting 16. Yüzyılda yaptığı bu çalışmada üç yapraklı yoncanın ortasına Kudüs’ü koyup yapraklarına Avrupa, Asya ve Afrika’yı yerleştirmiştir.  Bünting bu gravüre 1581 yılında basılan kitabında yer verdiğinde kıtaların bu şekilde olmadığına vakıftır. Çünkü o tarihe dek Batlamyus’tan Kaşgarlı Mahmud’a, Piri Reis’e kadar birçok kişi tarafından dünya haritası çizilmiştir. Hatta ilk modern harita 1570’te çizilmiştir. Haliyle 16. yüzyılda kıtaların konumu aşağı yukarı biliniyordur. Yani Bünting bu üç kıtanın yonca şeklinde olmadığını biliyordur. Sadece eserinde bu üç kıtanın merkezinde Kudüs olan bir dünyayı oluşturduğunu ve fiziki Dünya’nın merkezi Kudüs olsun ya da olmasın sosyal dünyanın merkezinin Kudüs olduğunu ve tüm etkileşimlerin bu alanda gerçekleştiğini vurgulamak istemiştir.

Kral David heykeli, Michelangelo

Gravür hakkında kısa bir yorum yaptıktan sonra Yahudilere dönelim. Yahudilere göre Tanrı dünyayı yaratırken güzelliğin onda dokuzunu Kudüs’e, gerisini dünyanın geri kalanına dağıtmıştır. İşte bu kadar kutsiyetin atfedildiği Kudüs bölgesinde Davut krallık yapmaktadır. Allah Davut’a peygamberlik bahşetmiştir. Böylelikle Davut İsrailoğullarının hem kralı hem de peygamberi olmuştur. Halkın birlik ve bütünlüğünü sağlamak için tarafsız bölge Kudüs’ü seçerek başkent yapan Hz. Davut, kutsal Ahit Sandığı’nı da bu şehre getirir. Bir mabet yapıp Ahit Sandığı’nı içine koymak hevesiyle yanıp tutuşmaktadır.

Davut önde arp çalıp dans ederken arkasında ahit sandığının taşındığını gösteren bir çalışma

 “Seni geçtim Süleyman!” sözlerinin sahibi I.Justinyanus’un dedesinin dedesinden bile yüzlerce yıl önce Kudüs bölgesinde doğan Süleyman, babası Hz. Davut vefat ettiği için 12 yaşında tahta geçer. Babasının tamamlayamadığı Beytü’l-Makdîs’i tamamlamak ona nasip olacaktır. Babası Hz. Davut’un bıraktığı ve dönemin zenginlerinin verdiği altın, gümüş, demir ve tunç gibi madenler on binlerce işçi tarafından yontulup şekillendirilmiştir.

Süleyman Mabedi tasviri, Sam Lawlor

Yahudi telakkisine göre kutsal sayılan On Emir’in üzerinde yazılı olduğu taş tabletler Ahit Sandığı adı verilen dolapta muhafaza edilmektedir. Bu nedenle Ahit Sandığı da kutsallar arasındadır. Kral Süleyman’ın yaptırdığı mabette yerini alması gereken kutsal Ahit Sandığı için som altından bir oda inşa edilmiştir. Bununla da kalınmamış tüm kapılar, süslemeler, çiçekler, şamdanlar, kandiller, leğenler, kaşıklar ve tablalar da som altından oyularak yapılmıştır. Aynı zamanda büyüklüğün, kuvvetin, şan ve şerefin, kraliyetin, maneviyatın, zenginliğin ve yayılış kudretinin sembolü olarak görülen sedir ağacı ile mabet sağlamlaştırılmıştır.

Mabedin 3D görüntüsü, Brian Olson

Süleyman’dan sonra yapılan mabedin, ikinci mabet, yağlı boya tablosu, Alex Levin

Aradan geçen zaman Kral Süleyman’ın şanına şan katmıştır. Adaleti ve zekâsıyla bilinen Süleyman daha sonra peygamberlikle müjdelenmiştir. Hz. Süleyman peygamberlikle birlikte ihsan edilen ilim, hikmet ve sultanlık kudretini, insanları doğru yola kavuşturmakta ve daha iyi bir hayat yaşamaları için kullandı. Şehirlerin kurulması, yeryüzünün imarı, yeşillendirilmesi, fen ve sanatta ilerlemesi için emrindekilerin her birine iş taksimi yaptı. Yolların yapılması, taşların yontulup kazılması, demircilik ve derin sulara dalgıçlık gibi zor işleri cinlere verdi. Çiftçilik, çobanlık, ticaret, sanat gibi işleri de insanlara verdi. Hayvanları da nöbet tutma, yük taşıyıp çekme gibi işlerle görevlendirdi. İnsanlardan, cinlerden ve hayvanlardan büyük bir ordu kurdu. Hepsi ona tâbi olup, emrine itaat etti. Süleyman aleyhisselama verilen bu nimetler Kur’an-ı kerimde bildirilmektedir.

King Solomon (Kral Süleyman) ve yanında Queen of Sheba (Belkıs?) yağlı boya tablosu, Alex Levin

Böylelikle kaftan kafa hükmettiği anlatılan Hz. Süleyman ve yaptırdığı mabet neden bu kadar toplumsal hafızada yer etti sorusunun cevabını vermiş olduk. Bu kadar değerli madenlerin kullanıldığı, içinde derin anlamlar barındıran Süleyman Mabedi, M.Ö. 587 yılında yağmalanıp yıkılmış olmasına ve yüzyıllar sonrasına kendinden iz bırakılmamış olmasına rağmen toplumsal hafızadaki izleri I.Justinyanus’u bir hayli etkilemiş olacak ki Ayasofya’nın açılışında o beylik lafları etti değil mi? Aslında I.Justinyanus bu sözlerinde haklıydı. Öyle bir kilise yaptırmıştı ki, Aya Sofya, piramitler dışında dünyadaki en büyük yapıydı ve yüzyıllar boyunca bu yapı ehemmiyetini koruyacaktı.

Devletler kudretlerini birkaç şekilde ifade etmeye çalışırlar. Bir tanesi devletin şanına şan katacak gösterişli yapılar inşa ederek, diğeri ise fetihler yaparak. Artık fetihlerin yerini soğuk savaşlar aldığından günümüz için konuşursak bir ülkenin bir başka ülke topraklarındaki etkinlikleri de devletlerin kudretini ifade eder diyebiliriz. Ancak biz “tarih” konuşuyoruz. M.S. 500’lerdeyiz ve I. Justinyanus eski Roma İmparatorluğu’nu yeniden canlandırmak istiyor. İmparator olduktan sonra birçok savaş yapıyor ve kuzey Afrika, Dalmaçya, İtalya gibi birçok bölgeyi topraklarına katıyor.

                                                                            I. Justinyanus öncesi sınırlar

                                                                                    I. Justinyanus sonrası sınırlar

Bununla da kalmayan I.Justinyanus özel Roma hukukunun temellerini attırıyor. İmparatorluğunun her tarafına kaleler, hastaneler ve kiliseler yaptırıyor. Bu kiliselerden bir tanesi olan Ayasofya’sına kavuşuyor. Bir anlık I. Justinyanus’un yerine koyar mısınız kendinizi? Sizin dininizden önce var olmuş bir dinin mabedi, yıkılmış olmasına rağmen hala konuşuluyor. Siz bu kadar geniş topraklara hükmediyor olmanıza ve sizden olmayanların mabedi, kutsalı, kudret timsali dillere pelesenk olmuş ve hala adından söz ettiriyor. Ben olsam I. Justinyanus gibi görkemli bir bina yaptırır, şanım yürüsün isterdim. Böylelikle bir önceki görkemin toplumsal hafızadan silineceğini düşünürdüm. Belki de Karl Marx’ın dediği gibi din toplumun afyonudur ve I. Justinyanus bu tapınağı yani Ayasofya’yı yaptırarak gücünü ve dininin kutsallığını somutlaştırmak istemiştir. Çünkü böylece o dine mensup binlerce insanın itaatine nail olacak ve Hz. Süleyman’ı geçebilecektir.

Yazımın ikinci bölümünün burada sonuna gelmiş bulunuyoruz. Sabırla okuduğunuz için teşekkür ediyor üçüncü bölümde görüşmek, yorumlarınızı okumak için sabırsızlanıyorum.
Allah’a emanet.

Yorumlar (1)
Teo 4 hafta önce
Tarihi konular merak uyandırıyor. Eline sağlık, üşenmemiş, araştırmışsın.
Günün Anketi Tümü
Rize - Artvin Havalimanı'nın ismi Mesut Yılmaz Havalimanı olmalı mı ?
Rize - Artvin Havalimanı'nın ismi Mesut Yılmaz Havalimanı olmalı mı ?
10°
parçalı az bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 8 20
2. Fenerbahçe 9 20
3. Galatasaray 9 17
4. Gaziantep FK 9 14
5. Karagümrük 9 13
6. Başakşehir 9 13
7. Beşiktaş 8 13
8. Konyaspor 8 12
9. Rizespor 8 12
10. Kasımpaşa 9 12
11. Hatayspor 7 12
12. Göztepe 8 11
13. Malatyaspor 8 11
14. Sivasspor 8 9
15. Trabzonspor 9 9
16. Antalyaspor 9 9
17. Erzurumspor 8 8
18. Kayserispor 8 7
19. Gençlerbirliği 8 5
20. Denizlispor 8 5
21. Ankaragücü 7 2
Takımlar O P
1. Altınordu 10 20
2. Adana Demirspor 9 18
3. Ankara Keçiörengücü 10 18
4. Tuzlaspor 9 18
5. İstanbulspor 9 17
6. Samsunspor 10 17
7. Giresunspor 9 15
8. Bursaspor 10 14
9. Balıkesirspor 10 14
10. Altay 8 13
11. Akhisar Bld.Spor 10 13
12. Adanaspor 9 12
13. Ümraniye 10 10
14. Bandırmaspor 10 8
15. Boluspor 10 7
16. Menemen Belediyespor 8 6
17. Ankaraspor 9 5
18. Eskişehirspor 10 1
Takımlar O P
1. Tottenham 9 20
2. Liverpool 9 20
3. Chelsea 9 18
4. Leicester City 9 18
5. Southampton 8 16
6. Everton 9 16
7. Aston Villa 8 15
8. West Ham 9 14
9. M. United 8 13
10. Crystal Palace 9 13
11. Arsenal 9 13
12. Wolverhampton 8 13
13. Man City 8 12
14. Leeds United 9 11
15. Newcastle 9 11
16. Brighton 9 9
17. Burnley 8 5
18. Fulham 9 4
19. West Bromwich 9 3
20. Sheffield United 9 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 10 23
2. Atletico Madrid 8 20
3. Villarreal 10 19
4. Real Madrid 9 17
5. Cádiz 10 14
6. Granada 9 14
7. Sevilla 8 13
8. Valencia 10 12
9. Elche 8 12
10. Getafe 9 12
11. Real Betis 9 12
12. Barcelona 8 11
13. Osasuna 9 11
14. Deportivo Alaves 10 10
15. Eibar 10 10
16. Athletic Bilbao 8 9
17. Real Valladolid 10 9
18. Levante 9 7
19. Huesca 10 7
20. Celta de Vigo 10 7
Namaz Vakti 26 Kasım 2020
İmsak 05:41
Güneş 07:11
Öğle 12:10
İkindi 14:37
Akşam 16:59
Yatsı 18:24