12.09.2020, 22:34 357

GLOBUS MUNDİ -I-

Merhaba sevgili okur,

Bu seferki yazım biraz uzun olacak. Bu yüzden bölüm bölüm yayınlamaya karar verdik. Sizleri sıkmadan ama heyecanınızı da dinç tutacak bir üslupla yazdığım bu yazımda sizlere birçok fotoğraf da eşlik edecek. Dilerseniz ben girizgâhı fazla uzatmadan tarih yolculuğumuza başlayalım.

Megale Ekklesia

Bundan yaklaşık 1696 yıl önce Üsküdar ve Kadıköy civarında karşı karşıya gelen iki Roma hükümdarı kin dolu bakışlarını birbirlerine saplarken aslında bu savaştan kimin galip çıkacağını biliyorlardı. Çünkü Licinius yaşlı ve kötü alışkanlıkları olan bir imparatordur. I. Konstantin ise 50’li yaşlarında ve bulunduğu konuma hırs ve kanla gelmiş Roma’yı yeniden canlandırma heyecanıyla dolup taşan bir imparatordur.

324 yılında I.Konstantin, Doğu Roma İmparatoru Licinius’u yenerek İskoçya’dan Kızıl Deniz’e, Fas’tan Dicle Irmağı’na kadar uzanan geniş toprakların tek hükümdarı olmuştur.

Hükümdarlığı altındaki toprakların artık Roma’dan yönetilemeyeceğini düşünen I.Konstantin, gözünü Byzantium’a dikmiştir. Kente Nova Roma (Yeni Roma) adını veren imparator senato ve benzeri kurumları da bu kente getirtmiştir. Hayallerini süsleyen kente kavuşmuş, yanıp tutuştuğu Roma’yı yeniden canlandırmak hevesiyle bu kenti yapılandırmaya başlamıştır. İmparatorluğun dört bir yanından malzeme, işçi ve mimar getirtmiştir. Kente birçok dini yapı, yol ve su kemeri yaptıran imparator, halkın eğlence ve spor merkezi işlevini gören Hipodrom’u da genişletmiştir. Hipodrom’a Mısır Dikilitaşı, Örme Dikilitaş ve Yılanlı Sütun’u kazandırmıştır.

Hipodrom adı verilen bu merkezde atlı araba yarışları, müzikli eğlenceler, akrobasi gösterileri, koşu yarışları, toplantılar ve vahşi hayvanlarla kavga gösterileri yapılırdı.

Soldan sağa Ayasofya, Mısır Dikilitaşı, Yılanlı Sütun, Örme Dikilitaş, 1574 Freshfield

Bugün hala Ayasofya’nın karşısında bulunan Büyük Konstantin zamanında buraya konulan ve dünyanın merkezi olduğu rivayet edilen Milyon Taşı
 

Görüldüğü gibi I.Konstantin yeni başkent tayin ettiği Nova Roma’nın öncülü Roma’yı geçmesi için tüm imkânlarını seferber etmiştir. Dini yapılara önem veren Büyük Konstantin, şanına yakışır bir kilise inşa ettirmeye başlamıştır. Lakin kendisi kilisenin bitmiş halini göremeden ölmüştür.

 I.Constantinus

                             

Onun yerine oğlu II.Konstantinus 360 yılında dörtgen biçiminde ahşap çatılı büyük yapının inşasını tamamlatmıştır. Bu yapıya büyüklüğünden mütevellit “Megale Ekklesia” denilmiştir. Bu kelimelere sanki aşinayız değil mi? Ortaokul zamanında bizlere öğretilen Megola İdea diye bir şey vardı. Tam olarak neydi bu megola idea, diye arama motoruna sordum. Türkçesi “büyük fikir” anlamına gelen bu söz öbeği Yunanistan’ın Büyük Helen İmparatorluğu’nu kurma ideolojisiymiş. Bazı yerlerde megali diye de geçiyor. Demek ki bu kelime günümüze kadar gelmiş ve “mega” diye kullanılır olmuş. Velhasıl “Megale Ekklesia” büyük kilise demek oluyor.

Gel zaman git zaman bu yapıya Ayasofya da denilmeye başlanmış. Aya “kutsal”, sofya ise “bilgelik” anlamına gelmektedir. Yalnızca büyük bir kilise için bu kadar kutsiyet atfedilmesi ne ilginç, dedim kendi kendime. Sonra öğrendim ki kutsal bilgelik de sıradan bir atıf değilmiş. Hristiyan inancına göre Tanrı’nın üç vasfı varmış: kutsal bilgelik, kutsal barış ve kutsal güç. Meğer Büyük Konstantin, Bizans’ın ilk mabedini Aya İrini (Kutsal Barış) ismiyle Aya Sofya’dan 30 yıl kadar önce inşa ettirmiş bile.

Aya İrini Kilisesi tasviri, Mimar Tristan Yu

Önde Aya İrini, arkada Ayasofya

Konstantinopol’ün önemli yapılarının yerleşimini gösteren bir çalışma

Bizans’ta günlük yaşam, Roger Payne

İmparator Septimius Severus büstü

Yazımın bu kısmında sizlere 1 yüzyıl daha geriye giderek Bizans’taki hipodromdan biraz daha bahsetmek istiyorum. Afrika kökenli ilk Roma İmparatoru olan Septimius Severus, 2.yy’ın sonlarına doğru Byzantium’u Megaralılardan aldığında Konstantinapol yerle bir olmuştu. Bundan dolayı İmparator Severus hem şehri yeniden düzenlemek hem halkı sevindirmek ve özellikle devletinin yüceliğini göstermek için imar çalışmalarına başlamıştı. Aklında ise Roma’daki Circus Maximus Hipodromu vardı.

Roma’daki hipodromun çizimi

Septimius Severus Roma’daki Circus Maximus hipodromunun benzerini Konstantinopol’de yaptırabilmişti lakin hipodromu hipodrom yapan kişi Büyük Konstantin olacaktı. İmparator Konstantin yukarıda da bahsettiğim gibi hipodrom için farklı farklı yerlerden muhteşem eserler getirtmişti.

Roma’daki hipodromun 3D çizimi

II.Konstantinus tarafından inşa edildiği 360 yılından 532 yılına kadar zaman zaman isyanlara tanık olmuş, yağmalanmış ve yıkılmış olan Megale Ekklesia yani Ayasofya, 13 Ocak 532 tarihinde bir yıkımı daha yaşayacaktır. O gün Hipodrom’da yarışan iki amansız rakip ve onların fanatik taraftarları yarışlarda kendilerine haksızlık yapıldığını düşünerek Nika/Nike (Zafer) Ayaklanması’nı başlatırlar.

Roger Payne’nin Nika Ayaklanması’nı resmettiği akrilik çalışması

Durdurulması güç kalabalık Ayasofya dâhil birçok mekânı ateşe verip tarumar etmiştir. Bu durumdan bir hayli endişelenen imparatorun aklında gemiyle kaçıp gitmek vardır. Lakin eşi imparatoriçe Theodora’nın şu sözleri ona tarihin akışını değiştirecek hamleyi yaptırır:

“Yeterince altınımız var, ömrümüzün sonuna kadar rahat ederiz. Ama bir gün kendine soracaksın, ya kalsaydım diye! Benim inancıma göre eğer erguvani pelerini omzuna taktıysan, onu çıkarmamalısın. Bana gelince, ben atalarımızın sözüne her zaman inanmışımdır, erguvani pelerin kefenim olsun!”

Andre Durenceau tarafından yapılmış Nika Ayaklanması’nı anlatan bir çalışma

Burada kısaca erguvani pelerine değinmek isterim. O dönemde erguvan yalnızca imparatorluk mensuplarının kıyafetlerinde kullanılabilen bir renkti. Çünkü bu renk, doğal yollarla üretilmesi bir hayli zor olduğu için, zenginlik ve gücü ifade ediyordu. Bu sebeple imparator dışındakiler erguvan rengini kullanmıyordu.

İsyanın önüne geçmesi gerektiğini anlayan I. Justinyanus, vahşi Got süvarilerinden oluşan paralı askerleri isyancıların üzerine yollar. Vahşi Gotlar sahneye çıktıktan sonra ise Ayasofya o güne kadar görmediği bir kıyıma şahit olur. Vahşi Gotlar yaklaşık 30 bin isyancıyı kılıçtan geçirmiştir.

Ayaklanma bastırıldıktan sonrasının resmedildiği bir çalışma,
Solda İmparatoriçe Theodora ve ortada İmparator I.Justinyanus

Hal böyle olunca I. Justinyanus’un yeni ve şanını yürütecek, görkemli bir kilise inşa ettirmesi gerekmiştir. Çünkü Ayasofya yakılıp yıkılmıştır. İmparator, Tanrı’nın gücünü yeryüzünde somutlaştırmak; görenleri hayranlık içerisinde bırakmak; Ayasofya yıkılmış olsa da iktidarın sapasağlam ayakta olduğunu tüm dünyaya ispatlamak ve kendi gücünü 7 düvele duyurmak adına bunu yapmalıdır. I. Justinyanus’un emriyle ayaklanmanın yaraları henüz sarılmadan alelacele yapımına başlanan yeni ve son Ayasofya için diyar diyar dolaşıp devşirme malzemeler, hazır sütunlar getirtilmiştir. Böylelikle o dönemin imkânları esas alındığında, bu büyüklükte bir bazilika düşünüldüğünde inanması güç bir şekilde, aşağı yukarı 5 yıl gibi kısa bir süre içinde Ayasofya’nın yapımı tamamlanmıştır.

537 yılında yeni Ayasofya’sına kavuşan I. Justinyanus, bu görkemli yapıya bir de dillere destan bir tören düzenlettirmiştir. Dönemin tarihçisi Prokopios’un aktardığına göre törende bir de konuşma yapan I. Justinyanus, göğsünü gere gere Kudüs’teki Hz. Süleyman mabedine atıfta bulunarak “Ey Süleyman! Seni geçtim!” demiştir.

Peki neden I.Justinyanus kendisini Hz.Süleyman’la kıyaslamıştır?

Yazımın bu bölümünü sabırla okuduğunuz için teşekkür ederim. Sizlere bu tarihi olayları elimden geldiğince sıkmadan ve merak uyandıracak şekilde anlatmaya çalıştım. Yorum ve görüşlerinize talibim.
Bir sonraki bölümünde görüşmek üzere.
Allah’a emanet.

Yorumlar (2)
Teo 3 ay önce
Çok kapsamlı bir konu. Bizim millet okumaz ama eline sağlık. Devamı gelecek sanırım, merak.
Ö. Sayın 2 ay önce
Çok kısa ama yeteri kadar aydınlatıcı , akıcı kısaca çok güzel olmuş. Devamını bekliyorum.Yaşadığımız toprakları bildiğimiz gibi dünya yıda bilmeliyiz. Biz insanız. Tşkler
Günün Anketi Tümü
Rize - Artvin Havalimanı'nın ismi Mesut Yılmaz Havalimanı olmalı mı ?
Rize - Artvin Havalimanı'nın ismi Mesut Yılmaz Havalimanı olmalı mı ?
16°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 8 20
2. Galatasaray 10 20
3. Fenerbahçe 9 20
4. Gaziantep FK 10 15
5. Başakşehir 10 14
6. Karagümrük 9 13
7. Beşiktaş 8 13
8. Konyaspor 8 12
9. Kasımpaşa 9 12
10. Rizespor 9 12
11. Malatyaspor 9 12
12. Hatayspor 7 12
13. Trabzonspor 10 12
14. Göztepe 8 11
15. Antalyaspor 10 10
16. Sivasspor 8 9
17. Erzurumspor 9 9
18. Kayserispor 8 7
19. Denizlispor 9 6
20. Gençlerbirliği 8 5
21. Ankaragücü 8 2
Takımlar O P
1. Ankara Keçiörengücü 11 21
2. Altınordu 10 20
3. Adana Demirspor 10 18
4. İstanbulspor 10 18
5. Tuzlaspor 9 18
6. Samsunspor 10 17
7. Altay 9 16
8. Giresunspor 10 16
9. Bursaspor 11 14
10. Balıkesirspor 11 14
11. Akhisar Bld.Spor 11 13
12. Adanaspor 9 12
13. Bandırmaspor 11 11
14. Ümraniye 11 10
15. Menemen Belediyespor 9 9
16. Ankaraspor 10 8
17. Boluspor 10 7
18. Eskişehirspor 10 1
Takımlar O P
1. Liverpool 10 21
2. Tottenham 9 20
3. Chelsea 9 18
4. Leicester City 9 18
5. Southampton 9 17
6. Everton 10 16
7. Aston Villa 8 15
8. Man City 9 15
9. West Ham 9 14
10. Wolverhampton 9 14
11. Leeds United 10 14
12. Newcastle 10 14
13. M. United 8 13
14. Arsenal 9 13
15. Crystal Palace 10 13
16. Brighton 10 10
17. West Bromwich 10 6
18. Burnley 9 5
19. Fulham 9 4
20. Sheffield United 10 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 10 23
2. Atletico Madrid 9 23
3. Villarreal 10 19
4. Real Madrid 10 17
5. Sevilla 9 16
6. Cádiz 11 15
7. Granada 9 14
8. Elche 9 13
9. Deportivo Alaves 11 13
10. Athletic Bilbao 9 12
11. Valencia 11 12
12. Getafe 9 12
13. Real Betis 10 12
14. Barcelona 8 11
15. Osasuna 9 11
16. Eibar 10 10
17. Real Valladolid 11 10
18. Levante 10 8
19. Huesca 11 7
20. Celta de Vigo 10 7
Namaz Vakti 29 Kasım 2020
İmsak 05:44
Güneş 07:14
Öğle 12:11
İkindi 14:36
Akşam 16:58
Yatsı 18:23