29.05.2021, 16:59 4538

Eğratluk

Anadolu Coğrafyasının kırsal alanları ve köylerinde yardımlaşarak yapılan işlerin genel adına “imece “ dendiğini biliyoruz. İmece usulü yapılan işlerin toplumsal kaynaşmayı pekiştirdiğini rahatlıkla söylememiz mümkündür. Köylerdeki toplumsal birliktelikteki “kuvvetli bağın” asırlık geleneklerden geldiğini ve yaşatılması gerektiğine inananlardanım.

İmece geniş manasıyla “köyün ortak sorunlarını” halletmek için bütün köylülerin bir araya gelerek oluşturdukları “güç birliği” olsa da; biz Senoz Vadisinde yaşayan insanlar; köyün ya da bir hane ile ilgili her hangi bir konuda yardım etmek için bir araya gelmenin tümüne birden “eğratluk” adını veririz.

Paylaşma ve yardımlaşma kültürünün bir parçası olan köylerimizdeki “eğratluklar”; üzerine “türküler yakılan, hikâyeler anlatılan” çok eski bir yardımlaşma geleneğimizdir.

Senoz Vadisindeki köylerimizde hayat bulan “eğratluk usulü sosyal yardımlaşma kültürünün” yüzlerce yılık kadim bir gelenek olarak yaşamasının temel nedeni, coğrafi bakımdan oldukça engebeli olan ve tek başına iş yapmanın çok zor olduğu Vadimizdir. 

Köyde yaşayan insanımıza zor koşullar dayattığı için bu coğrafya, birçok gelenek gibi “eğratluk geleneğini” de mecbur kılmıştır.

Ormandan odun yapmak ve taşımak, çimen biçmek ve taşımak, çay toplamak, tarlayı sürmek/kazmak, gübre taşımak gibi birçok işleri köylüler bir araya gelerek yani “eğratluk ederek” hallederlerdi. 

Bugün bu gelenek köylerimizin boşalmasına paralel olarak yavaş yavaş ortadan kalkmaktadır.

Coğrafi zorlukları aşabilmek için köylerimizde yaşayan insanlarımız yardımlaşma duygusunun en önemli ayağı olarak kabul edilen “imece/eğratluk kültürünü” asırlardır günlük hayatlarına uygulamıştır. Eğratluk adı verilen bu sosyal yardımlaşma geleneği, aynı zamanda köylerde yaşayan aileler arasındaki kültürel ve insanı bağı da kuvvetlendirmekteydi.

Senoz Vadisi köylerinde her türlü kültürel özelliğini bildiğimiz “eğratluk geleneği”, özellikle vadi insanının sosyal yardımlaşma kültürüne yaptığı katkı sayesinde oldukça dikkat çekicidir. Eğratluk başlı başına bir gelenektir desek yanılmış olmayız. Öncesi, yaşanırken ve sonrası ile başlı başına sosyal bir hadise olması bakımından çok önemli ve değer verdiğimiz geleneğimizdir.

Eğratlık usulü yardımlaşmaya neredeyse bütün köyün her hanesinden bir kişi katılırdı.  Eğratlukların bir kısmı sadece kadınların ya da erkeklerin katıldığı şekilde olduğu gibi, hem erkek hem de kadınların birlikte “eğrat edildiği” olurdu. 

Köylerimizde bir “eğratluk günü” şöyle hayat bulurdu.

Mesela bizim, yani Karayibin evinde o gün “gübre eğratluğu” olmuş olsun. 

Bir gün önceden evden bir kişi (bu kişi genellikle evin hanımlarından olurdu) köyün girişindeki ilk evden başlayarak; “yarın bizim gübre eğratluğumuz var, önemli bir işiniz ya da hastanız yoksa gelir misiniz?” diye gitmiş olduğu komşusuna bu konuşmayı yapar. Eğer müsaitseler verecekleri karşılık; ”evet komşum, nasipse yarın sabah kahvaltısında sizdeyiz” olacaktır.

Sabah gün doğumundan sonra, davet edilen “eğratlar” yavaş yavaş “sırtlarında sepetleri” ile birlikte yola koyulurlar, bizim eve gelirler ve güle oynaya sabah kahvaltısı hep birlikte yapılırdı.

“Gübre eğratlığı” kadın ve erkeklerin birlikte çalıştıkları eğratluk türüne girer. 

Erkekler, evlerin ahırlarının önünde kış boyu yığılan “hayvan gübresini” kadınların sepetlerine doldurmakla sorumludurlar. Erkek eğratların bir kısmı gübreyi yeniden kazarak yumuşatırken, bir kısmı da kürekle kadınların sırtındaki sepetlere gübre doldururdu. Bazen “gübre sepetleri” sırttan indirilerek yerde de doldurulurdu, böyle durumlarda sepet ağır olduğu için bir kişi “eğradı” yerden kaldırmak için yardım ederdi.

Öğlene kadar süren,tarla ve çaylıklara gidilerek dağıtılan gübre yolculuğuna, “öğlen yemeği” için ara verilirdi. Evin “koçirası(ev işlerine bakan hanım)” olan rahmetli “Emine (Minemiz) Anam” eğratlara başta iç yağlı “lahana çorbası” ve “sahan muhlaması” olmak üzere, en lezzetli yemekleri hazırlamış olurdu. Radyodan ya da teypten dinlenen türkülerin eşliğinde neşe içinde yenilen yemekten sonra tekrar gübre taşıma işine geri dönülürdü.

Sepetleri gübre dolan kadınların, aynı hizada“çay bahçesine”ya da “tarlalara” doğru yola çıktıkları bu görüntüleri, benim diyen film yönetmenlerinin kadraja alamayacakları muhteşem görsellikteki bir güzelliği barındırırdı içinde. Başında taktığı rengârenk puşisi, beyaz çemberi, ya da eşarbı, üzerinde rengârenk giysisi ve eteğinin üzerine bağladığı “desenli peştamalı” ile birlikte, ayağına giydiği “kara lastik” ile birlikte yürüyen “çalışkan ve cefakâr kadınlarımızın” bu yürüyüşü, adeta görsel bir şölendi.

Şu duygumu ve düşüncemi, dün ve bugünde hiç kaybetmedim.

Hiçbir mecburiyeti olmadığı halde güle oynaya komşusuna yardıma giden insanların oluşturduğu muhteşem görüntüleri her aklıma geldiğinde, yüreğime bir şeylerin saplandığını hissederim. Bugün şehirlerin gürültülü kalabalığı içinde kaybolan dünün “eğratluğa giden” insanların son temsilcileri ne düşünür bilmem, ama bildiğim ve hissettiğim şey şudur; aralarında kırgınlıklar olan aileleri bile birbirine yanaştıran, yardımlaşma duygusunun zirve yaptığı “eğratluklar” karşılık beklemeden yapılan iyiliklerdi.

Dünün bu yardımlaşma geleneğini düşününce, bugün bu duygudan ne kadar uzak yaşadığımızı ancak fark edebiliyoruz. Benim köy denince aklıma gelen komşular arasındaki dayanışma kültürünün zirvesi “eğratluk geleneğidir.” 

Bu çok kıymet verdiğim ve inanıyorum ki “Senoz Vadisinin” değerli insanlarının da duygularımı paylaştığı “eğratluk geleneğini” köylerimizde yaşatmak hala mümkündür.

Çünkü bu tabiat harikası vadinin köylerinde yaşayan insanların çok güçlü yardımlaşma kültürü vardı bir zamanlar. 

Bu kültürü yok etmeye, unutmaya hiç birimizin hakkı yoktur. 

Bir zamanlar vadimizdeki komşuluk; fedakârlıktı, yardımlaşmaydı, hoşgörüydü ve nihayet birlikte yaşama kültürüydü. 

O günleri yaşayan bizlerin bir görevi de verdiğim bu bilgilerle birlikte “yardımlaşma ruhunu” da gelecek kuşaklara aktarmaktır.

Görüşmek üzere; Allah’a emanet olun…
 

Yorumlar (9)
Altan alemdar 3 hafta önce
Guzel bir ânlatim daha.tbrk abimi
Mustafa Temurci 3 hafta önce
Gençlik yillarimin En güzel günleriydi (18-19) yaşlarında şimdi para para para diyorlar eğratluk gibi insanlık da yavaş yavaş kalkıyor güzel köylerimizden kardeşim.
Altan 3 hafta önce
Evet yeni nesil için çok gerekli olan bir konu insanları bir arada tutmak komşusuyla üzülmek sevinmek Cok.başarılı buldum
Muhammed Kara 2 hafta önce
Köyde yaşayan insanımıza zor koşullar dayattığı için bu coğrafya, birçok gelenek gibi “eğratluk geleneğini” de mecbur kılmıştır...cümlesi geleneğin tam karşılığı. İnsanlar bu geleneğin içinde kendi kültürünü oluşturmuşlar demekki.
Yaşar ENGİN 2 hafta önce
Bizim Yaka Mahallesinde de "eğrat-eğratluk"denir.Halen sahil yerleşim yerlerinde azda olsa bu gelenek vardır.Bizim gençliğimizde de izleri vardır.Selam olsun.
Yahya Efendi 2 hafta önce
Geleneğe sahip çıkmak, devamını sağlamak mühim. Sahip çıkılmayan her gelenek kısa zamanda yok olmaya mahkumdur. Tarihin çöplüğüne giden yüzlerce geleneği var insanoğlunun. İyi olanlara sahip çıkmak çok önemli.
Nurten 2 hafta önce
Gelenekten beslenen geleceğe umut veren yazılarınız için teşekkür ederim.Kaleminize sağlık üstad
Alparslan 2 hafta önce
Muhteşemsin dostum.
Bütün Yorumları Görmek İçin Tıklayın
Günün Anketi Tümü
Çayeli Belediyesi'nin çalışmalarını nasıl değerlendiriyorsunuz?
22°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Namaz Vakti 18 Haziran 2021
İmsak 02:38
Güneş 04:38
Öğle 12:24
İkindi 16:24
Akşam 20:00
Yatsı 21:51