St. Petersburg’un sisli sokaklarından birinde, Sovyet döneminden kalma sıradan bir apartman yükselir. Dışarıdan bakıldığında bu binanın diğerlerinden hiçbir farkı yoktur. Ancak içeride, matematik dünyasının en büyük sorularından birini çözmüş, çağımızın en gizemli dâhilerinden biri yaşamaktadır: Grigori Yakovlevich Perelman.
Onu yıllardır gören çok azdır. Çoğu zaman sakallı, uzun saçlı, sade kıyafetlerle yürüyen bir figür olarak tarif edilir. Ama bu sessiz adam, 21. yüzyılın matematik tarihini değiştirmiştir.
Grigori Yakovlevich Perelman Çocukluk ve İlk Yılları
Perelman, 13 Haziran 1966’da Leningrad’da doğdu. Babası mühendis, annesi matematik öğretmeniydi. Henüz ilkokul çağında iken sayılarla kurduğu ilişki, öğretmenlerini hayrete düşürüyordu.
Küçük Grigori’ye sorulan zor bir problem karşısında diğer çocuklar zorlanırken, o sadece defterine birkaç çizgi karalayıp çözümü sessizce sunardı. Kısa sürede, Sovyetler Birliği’nin yetenekli çocuklar için açtığı özel matematik okullarına kabul edildi. Burada yalnızca sayılarla değil, soyut düşünmeyle de tanıştı.
Olimpiyatlardan Parlayan Bir Yıldız
1982’de, 16 yaşındayken, Uluslararası Matematik Olimpiyatı’na katıldı. Buradan tam puanla altın madalya kazanarak döndü. Bu başarı, onun gelecekte büyük işler yapacağının habercisiydi. O yıllarda Perelman, matematiği yalnızca ders değil, bir yaşam tarzı olarak görüyordu. Arkadaşları onun oyunlara, sporlara değil, saatlerce çözdüğü problemlere tutkuyla bağlı olduğunu anlatır.
Üniversite Yılları ve Akademik Yükseliş
1980’lerin ortasında Leningrad Devlet Üniversitesi’nde matematik okumaya başladı. Burada geometrik analiz, diferansiyel geometri ve topoloji alanlarına yöneldi. Doktora eğitimini Steklov Matematik Enstitüsü’nde tamamladı. Bu enstitü, Sovyet matematik geleneğinin en güçlü kurumlarından biriydi. Perelman, burada kısa sürede “sessiz dâhi” olarak tanındı.
Amerika Yılları ve Geri Dönüş
1990’ların başında ABD’ye gitti. New York’taki Courant Institute of Mathematical Sciences ve Stony Brook University gibi merkezlerde araştırmalar yaptı. Orada da dikkatleri üzerine çekti. Ancak Batı’daki akademik kültür ona göre değildi. Röportaj vermekten, konferanslarda alkış toplamaktan hoşlanmıyordu. Bir süre sonra Rusya’ya geri döndü.
Poincaré Hipotezi: Matematiğin Everest’i
1904’te Henri Poincaré, topolojinin en temel sorularından birini ortaya attı:
“Eğer üç boyutlu bir uzayda her kapalı döngü sürekli olarak küçültülüp bir noktaya indirgenebiliyorsa, bu uzay mutlaka üç boyutlu bir küre midir?” Yüzyıl boyunca onlarca büyük matematikçi bu soruya cevap aradı. Ancak sonuçsuz kaldı. Clay Matematik Enstitüsü, 2000 yılında bu hipotezi Milenyum Problemleri arasına aldı ve çözene 1 milyon dolar ödül vaat etti.
2002: İnternette Sessiz Bir Devrim
2002 ve 2003 yıllarında Perelman, arXiv adlı çevrimiçi bilimsel makale platformuna üç yazı yükledi. Başlıklar alçakgönüllüydü ama içerik devrim niteliğindeydi. Perelman, Ricci akışını kullanarak Poincaré hipotezini çözmüştü.
“Entropi fonksiyoneli” adını verdiği yeni bir kavram geliştirmişti.
“Cerrahi yöntem” ile çözüme ulaşmıştı.
Matematikçiler önce şüpheyle yaklaştı. Fakat kısa sürede Perelman’ın çalışmalarının doğruluğu onaylandı. İnsanlık, yüz yıldır çözülemeyen bir problemi artık çözmüştü.
Dünyayı Şaşırtan Redler
2006’da Perelman, matematiğin Nobel’i sayılan Fields Madalyası’na layık görüldü. Ama ödül törenine gitmedi. Ödülü reddetti.2010’da Clay Matematik Enstitüsü, 1 milyon dolarlık ödülü ona vermek istedi. Perelman yine reddetti. Bir röportajında, bu kararı neden aldığını şu sözlerle açıkladı:
“Paraya ihtiyacım yok. Şöhret istemiyorum. Matematiği saf haliyle seviyorum.”
Bu tavır, Perelman’ı yalnızca bir matematikçi değil, modern zamanların bir “bilge münzevisi” haline getirdi.
Sessizlik İçinde Bir Yaşam
Bugün Perelman hâlâ St. Petersburg’da, annesiyle birlikte yaşadığı eski bir apartmanda oturuyor. Komşuları onu nadiren görüyor. Çoğu zaman sade kıyafetlerle dışarı çıkan, kimseyle konuşmayan biri olarak anlatılıyor. Perelman’ın tavrı, bilim insanlarına farklı bir mesaj verdi: Bilim yalnızca para ve ödüller için değil, gerçeğe ulaşmak için yapılmalı. Deha, sessizlikte de yükselebilir. Onun adı, sadece çözümüyle değil, tavrıyla da matematik tarihine geçti.
Grigori Perelman, 21. yüzyılın en büyük matematik başarılarından birine imza attı. Ama kendisi sahneden çekilmeyi seçti.
